تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
الم «1»
تفسير
در معانى الاخبار از امام صادق (ع) نقل فرموده که الم حرفى است از حروف اسم اعظم خداوند که تقطيع شده است در قرآن تأليف ميکند او را پيغمبر (ص) و امام (ع) پس چون بخواند بآن اجابت ميشود و از تفسير امام (ع) نقل شده است که معنى الم آنستکه اين کتابيکه فرستادم آنرا مرکب از حروف تهجى است که لغت شما از آن حروف ترکيب ميشود پس بياوريد مانند آن را اگر راست ميگوئيد و در مجمع از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که از براى هر کتابى خلاصه است و خلاصه قرآن حروف تهجى است و در تفسير برهان از امام صادق (ع) نقل نموده که الم در اول سوره بقره بمعنى انا اللّه الملک است يعنى اين سه حرف اشاره باين سه کلمه است که جمعا يعنى من خداوندى هستم که پادشاهم تحقيق بنظر حقير الم و ساير فواتح السور رموز و اشارات است بمعانى کليه که از باطن قرآن بتعليم الهى براى اهلش استفاده ميشود و همان معنى اسم اعظم است و انا اللّه الملک هم اشاره بهمان است و نزولش در اول هر سوره براى آنستکه فهرست اجمالى معانى کليه است که بمنزله روح آنسوره است و بايد پيغمبر (ص) و امام (ع) متذکر باشند و اهتمام بحفظ آنها داشته باشند و در موقع حاجت و شدت و لزوم تفصيل بآن حقائق کليه مراجعه نموده و استمداد از آن انوار غيبيه بنمايند و در موقع قرائت و ابلاغ خطابات الاهيه بر مردم بوسيله اين حروف مقدسه جلب توجه عموم را بنمايند و ايجاد رعب در مردم کنند تا مردم متوجه شوند که اين کلام از سنخ خطابه‌هاى عادى نيست و براى استماع بنحو اتم و اکمل حاضر شوند بطور تنزل و تشبيه عرض ميکنم مانند وزيرى که بخواهد فرمان پادشاه را براى مردم بخواند و پس از اجتماع و حاضر شدن مردم براى استماع و سکوت آنها سه زنگ اخبار بزند تا مردم کاملا گوش و هوش باشند، اين حروف مقدسه علاوه بر فوائد معنويه که بدوا بيان شد اين فائده صورى را هم دارا است اگر بتواريخ و سير مراجعه نمائيد تصديق خواهيد نمود که وقتى پيغمبر (ص) قرائت قرآن
جلد 1 صفحه 23
ميفرمود بهمين نحو بود آنهم با آن آهنگ مليح و بيان فصيح و اداء شيرين که در عين فصاحت و بلاغت و ملاحت و حلاوت دلربا و جانگداز و سوزناک و رعب آور و تسخير کننده دلها بود که هم ميترسيدند و هم لذت ميبردند و هم متحير مى‌شدند و هم تعجب ميکردند و هم مست ميگشتند و هم غش ميکردند و هم ميمردند و هم زنده ميشدند حتى در اوائل امر بعثت که حضرت جرئت نميفرمود در مکه قرائت قرآن نمايد تشريف مى‌بردند در خارج شهر سر راه قبائل و عشائرى که از اطراف و جوانب بمکه معظمه مى‌آمدند مى ايستادند قرائت قرآن مى‌فرمودند نوشته‌اند همينطور که پيغمبر (ص) قرائت ميفرمود هر کس مى‌آمد که از آنراه برود مى‌ايستاد و گوش ميداد تا آنکه تک تک جمعيت زيادى دور حضرت جمع مى‌شد و اگر قافله عبور ميکرد قهرا از رفتار بازمى‌ماند و اغلب آنها باطنا مسلمان ميشدند نهايت آنکه جرئت اظهار نميکردند و قلبا تصديق مينمودند که اين طرز تکلم از قدرت بشر خارج است زبانا هم ميگفتند کلام عجيبى است پيدا است که موعظه و کلام الهى است جماعت انصار که قسمت عمده اصحاب پيغمبر (ص) بودند و آنحضرت را بمدينه دعوت نمودند و بسلطنت مطلقه او تن در دادند و پيغمبر (ص) بخواهش آنها از مکه بمدينه هجرت فرمود و قسمت عمده عظمت اسلام و رواج دين باقدام آنها شد از همين قبيل بودند که در موقع مسافرت آنها بمکه معظمه بين راه آنها را پيغمبر (ص) بقرآن جلب فرموده بود و اقرار بشهادتين از آنها گرفته بود و اين معنى منافات با اخبار وارده ندارد بلکه وجه جمع بين آنها است چنانچه اشاره شد و اللّه العالم برموزه و اسراره.