اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
الم «1» ذلِک‌َ الکِتاب‌ُ لا رَيب‌َ فِيه‌ِ هُدي‌ً لِلمُتَّقِين‌َ «2»
(اينکه کتاب در آن شکي نيست و راهنماي پرهيزگاران است) درباره حروف مقطّعه قرآن مانند الم، الر، المص، حم و امثال اينها اقوال مفسّرين از عامّه و خاصّه مختلف است که بعضي از آنها تفسير برأي و استنباط و اجتهاد و تخمين است و برخي مستندش اخباري است که سندش ضعيف و يا اعتبارش ثابت نيست و پاره از آنها مستندش اخباري است که با قواعد مسلّمه که در دست است سازش ندارد، و بالجمله قدر مسلّم اينست که اينکه حروف از معناي حرفي خارج است ولي مراد حق تبارک و تعالي معلوم نيست و جز خدا و راسخين در علم کسي از آن آگاه نميباشد «سرّ من اسرار اللّه استاثره اللّه بعلمه» ولي براي حروف تهجّي در اخبار معاني ذکر شده که به بعضي از آنها اشاره مينمائيم:
شيخ صدوق عليه الرحمه در کتاب توحيد از حضرت رضا عليه السّلام مسندا نقل کرده که فرمود
«ان‌ّ اول ما خلق اللّه عز و جل ليعرف به خلقه الکتاب (الکتابة)
جلد 1 - صفحه 122
حروف المعجم، و ان‌ّ الرجل اذا ضرب علي رأسه بعصي فزعم انّه لا يفصح ببعض الکلام فالحکم فيه ان يعرض عليه حروف المعجم ثم‌ّ تعطي الدية بقدر ما لا يفصح منها، و لقد حدّثني ابي عن ابيه عن جدّه عن امير المؤمنين عليه السّلام في ا ب ت ث، الالف آلاء اللّه و الباء بهجة اللّه و التاء تمام الامر بقائم آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و الثاء ثواب للمؤمنين علي اعمالهم الصالحة «الجنّة»، ج ح خ فالجيم جمال اللّه و الحاء حلم اللّه عن المذنبين و الخاء خمول ذکر المعاصي عند اللّه عزّ و جل و خبير، د ذ فالدال دين اللّه الّذي ارتضاه لعباده و الذال من ذي الجلال و الاکرام، ر ز فالراء من الرؤف الرحيم و الزاء زلزال القيمة، س ش فالسين سناء اللّه و الشين ما شاء اللّه و اراد ما اراد و ما تشائون الا ما يشاء اللّه، ص ض فالصاد من صادق الوعد في حمل النّاس علي الصراط و حبس الظالمين عند المرصاد و الضاد ضل‌ّ من خالف محمّدا و آل محمّد صلوات اللّه عليهم، ط ظ فالطاء طوبي للمؤمنين و الظاء ظن‌ّ المؤمنين باللّه خيرا و ظن‌ّ الکافرين شرّا، ع غ فالعين من العالم و الغين من الغني‌ّ الّذي لا يجوز عليه الحاجة علي الاطلاق، ف ق، فالفاء فالق الحب‌ّ و النوي و فوج من افواج النار و القاف قرآن علي اللّه جمعه و قرآنه، ک ل فالکاف من الکافي و اللام لغو الکافرين في افترائهم علي اللّه الکذب، م ن فالميم ملک يوم الدين لا مالک غيره و يقول عزّ و جل لمن الملک اليوم ثم تنطق ارواح انبيائه و رسله و حججه فيقولون للّه الواحد القهّار فيقول جل جلاله اليوم تجزي کل نفس بما کسبت لا ظلم اليوم ان اللّه سريع الحساب و النون نور اللّه للمؤمنين و نکاله بالکافرين، و ه فالواو ويل لمن عصي اللّه من عذاب يوم عظيم و الهاء هان علي اللّه من عصاه، لاي فلام الف لا اله الا اللّه و هي کلمة الاخلاص ما من عبد قالها مخلصا الا وجبت له الجنّة و الياء يد اللّه فوق خلقه باسطة الرزق سبحانه و تعالي عمّا يشرکون «الحديث»
(بدرستي که اول چيزي که خداوند بيافريد تا آفريدگان بواسطه آن کتاب نوشتن را بشناسند حروف معجم بود، و هر گاه عصائي بر سر مردي زده شود پس گمان برد که
جلد 1 - صفحه 123
بعض کلمات را نتواند بيان کند حکمش اينکه است که حروف معجم بر او عرضه شود سپس بآنمقدار از حروف معجم که نتواند بيان کند ديه داده شود، و بتحقيق حديث نمود مرا پدرم از جدّش از امير المؤمنين عليه السّلام درباره حروف الف باء که الف اشاره بآلاء و نعم الهي و باء اشاره ببهجت و حسن خدا و تاء بتمام و کامل شدن امر الهي بوسيله قائم آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ثاء ثواب دادن خدا بهشت را بمؤمنان براي کارهاي شايسته ايشان و جيم بجمال خدا و حاء بحلم و بردباري خدا نسبت بگناه کاران و خاء بپنهان شدن و از بين رفتن ذکر و آوازه اهل معاصي نزد خداي عزّ و جل و اشاره بخبير بودن خداست و دال اشاره بدين خداست آن ديني که براي بندگانش پسنديده و ذال از اسم ذي الجلال و الاکرام و راء از رؤوف و رحيم و زاء اشاره بزلزله‌هاي روز قيامت است و سين سناء و نور الهي و شين اشاره بمشيّت و اراده مطلقه حق است و اينکه اراده نميکنند مردم مگر آنچه خدا بخواهد و صاد از اسم صادق الوعد و ضاد اشاره بضلالت و گمراهي کساني است که مخالفت کنند محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و آل او را، و طاء يعني طوبي للمؤمنين «خوشا بحال مؤمنين» و ظاء اشاره بظن و گمان خوب مؤمنين بخدا و ظن بد کافرين باوست و عين از اسم عالم، و غين از اسم غني است که مطلقا نياز و حاجت بر او روا نيست، و فاء از اسم فالق الحب و النوي «شکافنده دانه و هسته» و اشاره بفوجي از افواج اهل آتش است، و قاف اشاره بقرآن است که بر خداست جمع آن و خواندن آن، و کاف از اسم کافي، و لام اشاره بلغو و بيهوده بودن افتراء و دروغ کافرين بر خداست و ميم از اسم ملک روز جزاست روزي که مالکي غير از او نيست و خداي عزّ و جل ميفرمايد پادشاهي در اينکه روز براي کيست! سپس ارواح پيغمبران و فرستاده‌گان و حجّتهاي خدا ميگويند براي خداي يگانه قهّار است پس خداي بزرگ گويد امروز هر کسي جزا داده ميشود بآنچه کسب کرده و ستمي در اينکه روز بکسي نميشود بدرستي که خدا بزودي حساب کننده است، و نون نوال و عطاء بمؤمنين و نکال و عذاب او نسبت
جلد 1 - صفحه 124
بکافرين است، و واو يعني ويل و واي بر کساني که نافرماني خدا را ميکنند از عذاب روز بزرگ، و هاء يعني پست است نزد خدا کسي که نافرماني او را نمايد، و لام الف اشاره بکلمه اخلاص و بنده از روي اخلاص آن را نميگويد جز اينکه بهشت براي او واجب ميشود، و ياء يد اللّه است که فوق خلايق برزق گشاده شده، منزّه و متعالي است خدا از آنچه مشرکان باو نسبت ميدهند تا آخر حديث) و احاديث ديگري نزديک بهمين مفاد نقل کرده‌اند يکي از حضرت کاظم عليه السّلام درباره آمدن يهودي خدمت حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و پرسش از فائده حروف هجاء و جواب دادن امير المؤمنين عليه السّلام بامر آن حضرت، و ديگر از حضرت باقر عليه السّلام راجع بتفسير نمودن حضرت عيسي حروف ابجد را براي معلّم و ديگر از اصبغ بن نباته از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام درباره سؤال نمودن عثمان بن عفان از تفسير حروف ابجد از رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و بيان حضرت و اينکه اخبار بانضمام اخباري که از ائمه اطهار (ع) در تفسير فواتح سور نقل شده که شايد متجاوز از صد حديث باشد بحسب ظاهر با هم اختلاف دارند و در هر يک از آنها براي حروف الفباء و ابجد معنايي ذکر شده و تحقيق در اينکه مورد بطوري که اختلاف اخبار بکلي مرتفع شود اينست که اخبار مزبور در بيان مصاديق اينکه حروف است نه در بيان اينکه اينکه حروف بحسب وضع براي اينکه معاني وضع شده باشد و ميتوان گفت چنانچه معمول در جميع محاورات اهل لغات است دو نفر که با هم مکالمه ميکنند و ميخواهند ديگران ملتفت نشوند برمز تکلم نموده و در سخن بحروف اول کلمات اکتفاء نموده
که تنها مخاطب بقرائن حاليه و مقاليه و مناسبات مقصود متکلم را ميفهمد و بسا هزار کلمه است که حرف اولش مثلا يکي از حروف الفباء است ولي هر موقع يکي از آنها را اراده کرده مثلا گاهي از حرف خ خربوزه و گاهي خر و گاهي خرگوش اراده ميکند و هکذا نسبت بجميع حروف.
جلد 1 - صفحه 125
بنا بر اينکه ممکن است درباره حروف مقطعه قرآن همين مقصود منظور باشد و رمزي بين خدا و رسول اوست که جز پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و راسخين در علم نميدانند و ما درباره آنها سخني نميتوانيم بگوئيم حتّي اگر خبر معتبري در اينکه مورد بيابيم چون مفيد يقين نيست و ادلّه حجيّت اخبارهم شمولش در اينکه گونه موارد که مربوط باحکام نيست معلوم نميباشد نميتوان بآن اتکاء نمود و هر چه هر که بگويد تفسير برأي خواهد بود و «ان اصاب اخطأ» «ذلِک‌َ الکِتاب‌ُ» ذلک از اسماء اشاره مفرد مذکر است و اسم اشاره ذا و کاف براي خطاب و لام براي تأکيد است و اينکه اسم اشاره براي بعيد است چنانچه ذاک براي متوسط و هذا براي اشاره بقريب ميباشد و در قرآن مجيد هم اسم اشاره بعيد بر قرآن اطلاق شده مانند همين آيه و هم اسم اشاره قريب مانند هذا کِتابُنا يَنطِق‌ُ عَلَيکُم بِالحَق‌ِّ«1» و شايد از جهت علوّ مقام و عظمت شأن و رفعت درجه قرآن باشاره بعيد از آن تعبير فرموده و بواسطه وصول و نزول بفهم مسلمانان باشاره قريب، اشاره نموده است و چنانچه خداوند هم بعيد است و هم قريب، و هم عالي و هم داني کلام او نيز چنين است و در محل اعراب ذلک در مجمع البيان اقوالي نقل نموده مانند اينکه ذلک خبر مبتداي محذوف باشد يعني «الکتاب الّذي وعدناک ذلک الکتاب» و يا خبر الم باشد، و يا مبتداء و خبرش الکتاب و يا لا ريب فيه و يا هدي للمتقين باشد و غير اينها از اقوال ديگر، و اظهر از همه آنها اينست که ذلک مبتداء و خبرش «لا رَيب‌َ فِيه‌ِ» و هدي للمتقين خبر بعد از خبر باشد مانند «الرمان حلو حامض» الف و لام «الکتاب» براي عهد است يعني کتاب معهود و کتاب در اصل مصدر بمعني کتابت و نوشتن است و بمعني مکتوب هم استعمال ميشود مانند حساب بمعني
1- سوره جاثيه آيه 12
جلد 1 - صفحه 126
محسوب، و اطلاق کتاب بر قرآن، شايد بواسطه اينکه باشد که بقلم قدرت حق در لوح محفوظ منقوش گرديده و يا بدست ملائکه نوشته شده بايدي کِرام‌ٍ بَرَرَةٍ،«1» و يا بدست مسلمين مجموع بين الدفتين گرديده و خداوند را دو کتاب است، کتاب تکويني و کتاب تدويني، کتاب تدويني عبارت از قرآن و کتب آسماني ديگر است که بر پيغمبران نازل ميشد و کتاب تکويني بر دو قسم است:
کتاب تکويني انفسي که عبارت از انسان است چنانچه منسوب بحضرت امير المؤمنين عليه السّلام است که فرمود
از‌دوائک فيک و ما تشعر و دائک منک و ما تبصر
از‌أ تزعم انّک جرم صغير و فيک انطوي العالم الاکبر
2» از‌و انت الکتاب المبين الّذي باحرفه يظهر المضمر«
(دواي تو در تو است و نميداني و درد تو از تو است و نمي‌بيني، آيا گمان ميکني تو جسم کوچکي هستي و حال آنکه در تو عالم بزرگ پيچيده شده است، و تو آن کتاب آشکارايي هستي که بواسطه احرف آن پنهان هويدا ميگردد) و از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده«3» که فرمود
«الصورة الانسانية هي اکبر حجة «حجج» اللّه علي خلقه و هي الکتاب الّذي کتبه بيده»
(صورت انساني بزرگترين حجّتي است که خدا براي خلق قرار داده و آن کتابي است که بدست قدرت خود نگاشته است) و کتاب تکويني آفاقي که عبارت از همه عالم است که آيات حق تبارک و تعالي در آن نگاشته است سَنُرِيهِم آياتِنا فِي الآفاق‌ِ وَ فِي أَنفُسِهِم حَتّي يَتَبَيَّن‌َ لَهُم أَنَّه‌ُ الحَق‌ُّ«4»
1- سوره عبس آيه 51
2- ديوان منسوب بحضرت
3- جامع السعادات
4- سوره بقره آيه 53
جلد 1 - صفحه 127
و ظاهر اينست که اطلاق کتاب بر انسان که عالم صغير است و بر عالم کبير بواسطه مشابهت و نوعي از عنايت و مجاز است چنانچه کلمه بر موجودات تکويني اطلاق ميگردد، درباره عيسي عليه السّلام ميفرمايد وَ کَلِمَتُه‌ُ أَلقاها إِلي مَريَم‌َ«1» و ائمه هدي ميفرمايند نحن الکلمات التامات«2» و گرنه کلمه و کلام از مقوله لفظ و کتاب از قبيل نگارش و تدوين است «لا رَيب‌َ فِيه‌ِ» ريب بمعني شک است ولي در جايي که محل شک‌ّ نيست و نبايد کسي شک نمايد و ظاهر اينست که گمان بد را ريب گويند لذا بر تهمت اطلاق ريبه ميشود و شخص متهم را مريب گويند و در حديث است
«لا نقبل شهادة المريب»
اي المتهم بالسوء و نيز در حديث است
«خذوا علي يد المريب»
و مراد اينست که گمان بد در قرآن جاي ندارد مثل اينکه گمان رود از جانب خدا نباشد يا جامع سعادت دنيا و آخرت بشر نباشد يا کلمه بر خلاف حق و خطا داشته باشد يا ساير عيوب و نواقصي که در کتب ديگر است در او باشد اگر گفته شود کلمه لا براي نفي جنس است و دلالت دارد بر اينکه درباره قرآن شکّي وجود ندارد، در صورتي که کفّار و مشرکين و بعض فرق ديگر درباره قرآن شک دارند!
گوئيم اوّلا آيه در مقام اينکه نيست که بگويد شک و ريب از جانب احدي راجع بقرآن واقع نشده بلکه دلالت دارد بر اينکه در قرآن جاي شک نيست و اگر کسي شک نمايد بيجا و بيمورد است، و ميتوان گفت شکّي که از کفار و مشرکين و يهود و نصاري درباره قرآن واقع شده بحسب واقع شک‌ّ نيست بلکه در موارد بسيار عناد و عصبيت و جحود و گاهي تقصير در مقدّمات و يا قصور است و بعضي گفته‌اند آيه در مقام نهي است مانند فَلا رَفَث‌َ وَ لا فُسُوق‌َ وَ لا جِدال‌َ فِي الحَج‌ِّ«3»
1- سوره نساء آيه 169
2- سوره بقره آيه 193
3- در بعض خطب
جلد 1 - صفحه 128
«هُدي‌ً لِلمُتَّقِين‌َ» هر گاه گفته شود با اينکه قرآن هادي و راهنماي همه مردم است چنانچه در همين سوره ميفرمايد شَهرُ رَمَضان‌َ الَّذِي أُنزِل‌َ فِيه‌ِ القُرآن‌ُ هُدي‌ً لِلنّاس‌ِ«1» چرا در اينکه آيه هدايت قرآن را بپرهيزکاران اختصاص داده!
گوئيم مراتب هدايت مختلف است و هدايت تامّه که نائل شدن بمقصود باشد مخصوص متقين است و توضيح اينکه افراد انسان بر چهار دسته‌اند دسته اوّل کساني که نه ايمان دارند و نه تقوي، قرآن آنان را بايمان و تقوي راهنمايي ميکند و اگر مهتدي شدند جزو متّقين ميشوند و گرنه حجّت بر آنها تمام ميگردد دسته دوم کساني که ايمان ندارند ولي در رفتار و کردارشان درست و نسبت بمذهب خود عاملند و اينان بهدايت نزديکترند و اگر هدايت قرآن را نپذيرفتند با دسته اول در تماميت حجت يکسانند دسته سوم مؤمن غير متقي است که قرآن آنان را بتقوي راهنمايي مينمايد و اگر پذيرفتند بهره کامل از هدايت قرآن برده‌اند و اگر با ايمان و آلوده بمعاصي از دنيا بروند اميد نجاتي براي آنان هست ولي مسلّما موجب گرفتاري و عقوبت در دنيا و آخرت آنها ميگردد دسته چهارم مؤمن متقي که جميع انحاء سعادت دنيا و آخرت را بدست آورده و بهره کامل از قرآن برده و هدايت کامله مخصوص اينکه دسته است علاوه بر اينکه متقين چون در راه خدا و طريق بنده‌گي حق قدم برميدارند و دائما از قرآن استفاده ميکنند و ازدياد هدايت مينمايند چنانچه ميفرمايد وَ الَّذِين‌َ جاهَدُوا فِينا لَنَهدِيَنَّهُم سُبُلَنا«2» و تقوي از وقايت و بمعني حفظ و منع از ضرر است و تقوي در هر کاري مناسب با خود آنست، مثلا تقواي در تجارت حفظ مال از مصارف بيهوده و معاملات خسران پذير، و تقواي در زراعت حفظ آن از آفات زراعتي، و تقواي مريض خودداري نمودن
1- سوره بقره آيه 181
2- سوره عنکبوت آيه 69
جلد 1 - صفحه 129
از چيزهايي است که موجب ازدياد مرض يا طول آن و يا صعوبت علاج و يا مورث هلاکت شود، و هکذا و تقواي در دين، اجتناب از اموريست که موجب زوال دين يا ضعف دين و سبب عقوبت و عذاب دنيا و آخرت انسان و يا محروم شدن از فيوضات و درجات آخرتي گردد و آن داراي درجات و مراتبي است:
مرتبه اول اجتناب از عقائد باطله کفر، شرک، عناد، نفاق و انکار ضروري دين و مذهب است که هر کدام از اينها موجب خلود در آتش و زوال قابليت از شمول رحمت و مغفرت و شفاعت ميگردد و اکثر مردم دنيا از همين مرتبه اول تقوي خالي و عاري هستند زيرا بنص‌ّ قرآن غير دين اسلام ديني مورد قبول خداوند تبارک و تعالي نيست‌‌من‌‌به وَ مَن يَبتَغ‌ِ غَيرَ الإِسلام‌ِ دِيناً فَلَن يُقبَل‌َ مِنه‌ُ وَ هُوَ فِي الآخِرَةِ مِن‌َ الخاسِرِين‌َ«1» و بنص‌ّ خبر متواتر و قطعي که از رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم روايت شده فرقه ناجيه از فرق اسلام پيروان اهل بيت عصمت و عترت آن حضرت يعني شيعه اثنا عشريه ميباشند و در ميان اينها نيز بعضي عقائد باطله از قبيل شيخي‌گري و صوفيگري و امثال اينها پيدا ميشود و آنهايي که از اينکه آلودگيها برکنارند بسا منکر بعضي از ضروريات مانند نماز و روزه و خمس و زکاة و حج و حرمت ربا و حرمت برخي از معاملات و نظير اينها ميگردند و بالجمله افراد مؤمن کم پيدا ميشوند مرتبه دوم: اجتناب از گناه‌هايي که بنص‌ّ اخبار، مرتکب آنها بي‌ايمان از دنيا مي‌رود مانند ترک نماز و تضييع و استخفاف بآن و ترک زکاة و ترک حج و ترک امر بمعروف و نهي از منکر و اعراض از علماء و غير اينها مرتبه سوم: اجتناب از مطلق معاصي کبيره و اصرار بر صغيره و منافيات مروت است و اينکه مرتبه محقق عدالت شرعي است و ارتکاب اينها موجب فسق و نقض عدالت و استحقاق عذاب و عقوبت ميگردد مرتبه چهارم: اجتناب از معاصي صغيره
1- سوره آل عمران آيه 79
جلد 1 - صفحه 130
مرتبه پنجم: تخليه نفس از اخلاق و ملکات رذيله مرتبه ششم: اجتناب از مشتبهات که مرتبه ورع و پارسايي است مرتبه هفتم: احتراز از مکروهات مرتبه هشتم: دوري نمودن از مباحاتي که انسان را از عبادت و بندگي بخود مشغول دارد مرتبه نهم: اجتناب از ترک اولي مرتبه دهم: دوري جستن از توجه بغير خدا و هر کدام از اينکه مراتب هم داراي درجات و مراتب غير محصوره است و بعضي از اينکه مراتب تالي تلو عصمت و بعضي از آنها مخصوص بمعصومين از انبياء و اوصياء است و مراتب اعلاي آن از خصائص خاندان نبوّت و اهل بيت رسالت است و متّقين در آيه شريفه شامل جميع مراتب تقوي ميشود زيرا بر واجد هر مرتبه صدق متّقي ميکند و جمع محلّي بالف و لام افاده عموم ميکند بلکه براي عموم وضع شده، منتهي الامر اينکه هر کدام بقدر استطاعت و قابليت خود از هدايت قرآن بهره‌برداري ميکنند و نظير اينکه مطلب را در آيه شريفه إِنَّما يَتَقَبَّل‌ُ اللّه‌ُ مِن‌َ المُتَّقِين‌َ«1» گفته‌ايم که تقوي در اينکه آيه نيز جميع مراتب آن را شامل است و کسي که داراي مرتبه اول از تقوي باشد و عمل عبادي انجام دهد که روي موازين شرعي صحيح باشد درجه از قبول را دارد ولي غير مؤمن عملش فاسد و عاطل و باطل و مردود است وَ قَدِمنا إِلي ما عَمِلُوا مِن عَمَل‌ٍ فَجَعَلناه‌ُ هَباءً مَنثُوراً«2» (پس مي‌آييم بر سر آنچه عمل کرده‌اند از عمل پس آن را تباه و پراکنده ميکنيم) و اينکه در عروة الوثقي اجتناب از کليه معاصي را از شرايط قبول شمرده مراد بعض مراتب قبول است نه مطلق قبول زيرا وقتي عمل، صحيح و مطابق دستور واقع شد بهمان اندازه مقبول خواهد بود و باين بيان (داراي مراتب بودن تقوي) جمع بين آيات و اخباري که در باب
1- سوره مائده آيه 30
[.....]
2- سوره فرقان آيه 25
جلد 1 - صفحه 131
تقوي و متقين وارد شده آسان ميشود براي اينکه هر کدام از آنها اشاره ببعضي از مراتب تقوي است چنانچه در بسياري از اخبار متقين بشيعيان آل محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تفسير شده مثل خبري که صدوق عليه الرحمة از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده
«انّه قال في الاية بيان لشيعتنا»
(حضرت صادق عليه السّلام فرمود در آيه شريفه «هُدي‌ً لِلمُتَّقِين‌َ» يعني قرآن بيان است براي شيعيان ما» و همچنين بسند خود از يحيي بن ابو القاسم روايت کرده که گفت از حضرت صادق عليه السّلام از قول خداوند «الم الي آخر الاية» سؤال کردم فرمود
«المتقون شيعة علي، الحديث»
(پرهيزکاران شيعيان علي عليه السّلام‌اند) و همچنين از تفسير عياشي از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده که فرمود
«المتقون شيعتنا»
(پرهيزکاران شيعيان مايند) و در مجمع البيان از حضرت رسول روايت کرده که فرمود
«جماع التقوي في قوله تعالي ان‌ّ اللّه يأمر بالعدل و الاحسان و ايتاء ذي القربي الاية»
(همه پرهيز- کاري و تقوي اموري است که در اينکه آيه خداوند ذکر فرموده «بدرستي که خداوند امر ميکند بعدل و نيکوکاري و دادن حقوق خويشاوندان و نهي ميکند از کارهاي ناهنجار و زشت و ستم، پند ميدهد شما را شايد متذکر شويد) و نيز از آن حضرت روايت کرده که فرمود
«انّما سمّي المتقون لترکهم ما لا بأس به حذرا للوقوع فيما به بأس»
(همانا پرهيزکاران را باين نام ناميدند براي اينکه ترک ميکنند آنچه را که باکي بر آن نيست، مبادا واقع شوند در اموري که بايد از آن باک داشت) و از حضرت عسکري عليه السّلام روايت شده که فرمود
«هدي بيان و شفاء للمتقين من شيعة محمّد و علي عليهما السلام انّهم اتقوا انواع الکفر فترکوها و اتقوا الذنوب الموبقات فرفضوها و اتقوا اظهار اسرار رسول اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و اسرار از کياء عباده
جلد 1 - صفحه 132
الاوصياء بعد محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فکتموها و اتقوا ستر العلوم عن اهلها المستحقين لها و فيهم نشروها»
(قرآن هدايت و بيان و شفاء است براي پرهيزکاران از شيعيان محمّد و علي «بر آنها و بر آل آنها درود باد» براي اينکه اينان از انواع کفر اجتناب ورزيده و آنها را ترک نمودند و از گناهان هلاک کننده احتراز کرده و آنها را بجا- نياوردند، و از فاش کردن رازهاي رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و پاکان بنده‌گان خدا که اوصياء بعد از پيغمبرند صلّي اللّه عليه و آله و سلّم خودداري کرده و آنها را کتمان نمودند، و از پنهان نمودن علوم نسبت باهل آن علوم و مستحقين آن اجتناب نموده و در ميان آنها منتشر ساختند) و در مجمع البيان گفته
«قال بعضهم التقوي ان لا يريک اللّه حيث نهاک و و لا يفقدک حيث امرک»
(تقوي اينست که آنجا که خدا ترا نهي کرده نه‌بيند ترا و آنجا که ترا امر کرده بيابد ترا) و در سفينه همين مضمون را از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده
133