تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ذلِکَ الْکِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ «2»
ذلِکَ الْکِتابُ: آن کتاب سابق موعود، يا آن کتابى که به حضرت موسى و عيسى نزولش وعده شده بود، اين قرآن مجيد باشد. لا رَيْبَ فِيهِ:
هيچ شکى نيست در آن، يعنى اين قرآن از جهت وضوح برهان به حيثيى است که عاقل منصف اگر به دقت صحيح در آن نظر نمايد، متيقن شود بر اينکه خارق عادت بشر و وحى منزل باشد. يا قرآن کتابى است که شايسته و سزاوار نيست کسى شک در آن نمايد، يا اسباب موجبه شک از تلبيس و تعقيد و تناقض و دعاوى بدون برهان و غيره از قرآن منتفى است.
عياشى از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده که فرمود: کتاب على لا ريب فيه «1» يعنى: کتابى که على عليه السلام است شکى در او نمى‌باشد؛ زيرا کمالات آن سرور مشاهده از سيره او و فضايلش منصوب از
«1» تفسير صافى، جلد اوّل، صفحه 91.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 52
خدا و رسول است. و اطلاق کتاب بر انسان کامل شايع است؛ چنانچه در کتاب صافى از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده که فرمود: الصّورة الانسانيّة هى اکبر حجّة اللّه على خلقه و هى الکتاب الّذى کتبه بيده «2» يعنى:
صورت انسانيه، بزرگترين حجت الهى است بر خلقش، و او است کتابى که بدست قدرت خود آن را نگاشته.
هُدىً لِلْمُتَّقِينَ: اين قرآن هدايت کننده و راهنما و دليل است به سوى حق و راه راست براى کسانى که پرهيزکارانند از شرک و معاصى و مشتيهات نفسانى.
تنبيه: سرمايه کمالات و ترقيات انسانى و سعادت جاودانى، تقوى است، يعنى پرهيزکارى از آنچه موجب نقصان و انحطاط مراتب سعادت است. و تقوى را سه مرتبه مى‌باشد:
اول: نگاهدارى نفس از عذاب مخلّد به سبب تبرى از شرک؛ چنانچه فرمايد: وَ أَلْزَمَهُمْ کَلِمَةَ التَّقْوى «3» (الخ).
دوم: تجنب و دورى از محرمات و مناهى حتى صغاير. و اين قسم در شرع متعارف شده به اسم تقوى که اقدام به واجبات و ترک محرمات را بنده نمايد. اين است مراد آيه شريفه: وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ (الخ) «4».
سوم: اجتناب بنده از آنچه شاغل او باشد از خدا، به اين معنى که از همه ماسوى منقطع و به تمام جهات توجّه به حضرت حق نمايد. به عبارة اخرى: جهت خالقى را اتخاذ و جهت خلقى را رها نمايد. و تقواى حقيقى همين است که اشاره فرموده در آيه شريفه: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ «5» (الخ). و آيه هُدىً لِلْمُتَّقِينَ شامل هر سه مرتبه در تقوى مى‌باشد.
«2» مدرک پيشين، صفحه 92.
«3» سوره فتح، آيه 26.
«4» سوره اعراف، آيه 96.
«5» سوره آل عمران، آيه 102.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 53
در مجمع- طبرسى روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم فرمود: پرهيزکاران را متقين ناميدند به جهت ترک کردن آنچه بأسى نيست در به جا آوردن آن براى دورى جستن از وقوع در چيزى که مؤاخذه در آن باشد «1».
در منهج- از حضرت امير المؤمنين عليه السلام مروى است که فرمود:
متقى کسى است که اگر تمام عمل او را در طبقى نهند و بر جهانيان عرضه کنند، هيچ چيز در آن نباشد که از آن حيا و شرم آيد.
در معانى الاخبار- ابن بابويه و عياشى در تفسير خود از حضرت صادق عليه السلام روايت کرده‌اند که فرمود: المتّقون شيعتنا «2» يعنى پرهيزکاران حقيقى شيعيان واقعى ما مى‌باشند.
بعد وصف پرهيزکاران را فرمايد: