تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ «8»
ترجمه
و پاره از مردم کسانى هستند که ميگويند ايمان آورديم بخدا و بروز قيامت و نيستند آنها از اهل ايمان..
تفسير
در برهان از امام کاظم (ع) نقل فرموده که در روز عيد غدير وقتى که حضرت رسول (ص) امير المؤمنين (ع) را بخلافت نصب فرمود که مشهور و معروف است فرمود اى- بندگان خدا نسب مرا بيان کنيد مردم عرض کردند محمد بن عبد اللّه بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف پس فرمود اى مردم آيا من اولى بتصرف نيستم در نفوس شما از خود شما پس من مولاى شما هستم و صاحب اختيارى من در باره شما از خودتان بيشتر است عرض کردند بلى يا رسول اللّه پس آنحضرت نظر مبارک را بآسمان انداخت و فرمود خدايا من گواه ميگيرم تو را بگفته اين جماعت و سه مرتبه خدا را گواه گرفت پس فرمود همانا آگاه باشيد هر کس من مولى و اولى بتصرف در او هستم پس اين على (ع) مولى و اولى بتصرف در او است خدايا دوست بدار هر کس او را دوست بدارد و دشمن دار هر کس او را دشمن دارد و يارى فرما هر کس او را يارى کند و درمانده کن هر کس او را درمانده نمايد پس فرمود برخيز اى ابو بکر و بيعت کن با على (ع) بامارت اهل ايمان و او برخواست و بيعت نمود پس فرمود برخيز اى عمر و بيعت کن با او بامارت اهل ايمان پس برخواست و بيعت کرد تا آنکه از نه نفر از آن جماعت باين ترتيب يک يک بيعت گرفت پس از سائر رؤساء مهاجر و انصار و همه بيعت نمودند پس از ميان آنها عمر بن الخطاب برخواست و گفت به به اى پسر ابو طالب صبح کردى در اينحال که مولاى من و مولاى هر مرد مؤمن و زن مؤمنه گشتى پس مردم متفرق شدند و پيغمبر (ص) فرمود عهد و ميثاق را با آنها محکم نمودم بعد از آن جمعى از متمرّدان و سرکشان آنها متفق شدند با يکديگر که نگذارند بعد از رحلت حضرت رسول (ص) على بن ابى طالب (ع) باين مقام برسد و وانگذارند او را بحال خود و خدا آنها را ميشناخت که چه قصد دارند و
جلد 1 صفحه 31
آنها ميامدند نزد پيغمبر (ص) و ميگفتند هر آينه واداشتى بر ما بخلافت محبوب‌ترين خلق خدا را نزد خودت و نزد ما و بازداشتى ما را از آنکه براى اصلاح امور سياسى خودمان زير بار ظلم جباران برويم و خدا ميدانست دروغ ميگويند و اعتقاد ندارند و با يکديگر متحد شدند که در عداوت ثابت قدم باشند و نگذارند حق باهلش برسد پس خداوند تبارک و تعالى خبر داد پيغمبر (ص) را از حال آنها باين آيه شريفه که مفادش آنستکه گروهى از مردم ميگويند ايمان آورديم بخداونديکه امر فرمود تو را بآنکه نصب فرمائى على را بامامت و رياست و سياست مدارى امت با آنکه آنها ايمان ندارند و معتقد نيستند بآنچه اظهار مينمايند و با يکديگر اتحاد نموده و عهد و پيمان بسته‌اند که تو را و او را بکشند و نگذارند بعد از تو على (ع) بر خلافت مستقر شود، و نيز از تفسير على بن ابراهيم نقل فرموده که اين آيه در باره منافقان که نزد پيغمبر (ص) اظهار اسلام مينمودند و چون بکفار ميرسيدند اظهار کفر ميکردند نازل شده است، و از حضرت باقر (ع) روايت فرموده است که حکم بن عتيبه از اهل اين آيه است و در صافى بعبد اللّه بن ابى و اولى و دومى و امثال آن منافقان که بأعلى درجه کفر و نفاق و عناد با خاندان نبوّت رسيده‌اند بيان مصداق فرموده و قائل بتعميم آيه شده است نسبت بهر منافقى اگر چه بپايه آنها نرسد تا روز قيامت و خلاصه روايت مفصله را از تفسير امام (ع) نقل نموده است.