اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَم يَلِد وَ لَم يُولَد «3»
از پيغمبر است فرمود:
لم يلد منه عزير کما قالت اليهود لعنهم اللّه و لا المسيح کما قالت النصاري عليهم سخط اللّه و لا الشمس و لا القمر و لا النجوم کما قالت المجوس لعنهم اللّه و لا الملائکة کما قالت مشرکو العرب.
در مرقومه شريفه حضرت ابي عبد اللّه الحسين (ع) باهل بصره معناي لم يلد را مشروحا بيان فرمود که ذکر شد از قوله:
(لم يخرج منه شي‌ء الي قوله: کثيف او لطيف)
که در صفحه قبل نقل شد، و ممکن است اشاره باشد بکلام حکماء مثل افلاطون و ارسطو و سقراط و امثال آنها که قائل بعلت و معلول هستند که ميگويند: خدا علت تامه بوده و فقط عقل اول بنحو عليت از او صادر شده و عقول طوليه و عرضيه که افلاطون طوليه ميگويد که از هر کدام عقل ديگري صادر شد تا عقل عاشر کدخداي عالم کون و فساد است و ميگويد: عقل اول از جنبه وجودش عقل ثاني و از جنبه ماهيتش عرش و هکذا از عقل ثاني عقل ثالث و کرسي و هکذا ساير عقول بترتيب، و ارسطو ميگويد: از عقل اول دو عقل و از
جلد 18 - صفحه 266
آن دو چهار و از آن چهار هشت و هکذا. و اينها عالم را قديم ميدانند براي اينکه انفکاک معلول از علت محال است و اينها منکر قدرت هستند زيرا علت بدون اختيار تأثير در معلول دارد. خداوند ميفرمايد:
لَم يَلِد که از او چيزي خارج شود و شايد مراد از فرمايش حضرت ابي عبد اللّه لم يخرج منه شي‌ء لطيف او کثيف اشاره بهمين مطلب باشد که لطيف عالم مجردات از عالم عقول و نفوس و ارواح و ملائکه، و از کثيف عالم ماديات از سماوات و ارض و آنچه در آنها است مثل خورشيد و ماه و کواکب و کرات جويه و مثل جمادات نباتات و حيوانات و جن و انس و آب و خاک و هوا و نار. و اللّه و اوليائه اعلم.
وَ لَم يُولَد که لازمه حدوث است که نبوده و بود شده و مقدم بر او چيزي بود که او را زائيد و ايجاد کرد چنانچه در همان حديث بيان فرمود از قوله (ع):
و هو لم يتولد من شي‌ء و لم يخرج من شي‌ء- الي قوله- و کالنار من الحجر.
رجوع کنيد در نقل تکرار نشود.
مسألة مشکلة غير منحلة: اينکه نصاري که قائلند عيسي پسر خدا است، و يهود قائلند عزير پسر خدا است، و در تورات آنها ميگويد: آدم پسر خدا است و خود يهود و نصاري ميگويند: ما پسران خدا هستيم: قالَت‌ِ اليَهُودُ وَ النَّصاري نَحن‌ُ أَبناءُ اللّه‌ِ وَ أَحِبّاؤُه‌ُ مائده آيه 18. بنا بر اينکه مي‌گوييم: مادر عيسي که مريم بوده و مادر عزير عيال برخياء بود پس بنا بر اينکه مريم و عيال برخياء زن خدا بودند و ميفرمايد:
مَا اتَّخَذَ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً جن آيه 3. و اينکه گفتند: نحن ابناء اللّه اختصاص به رجال ندارد نساء هم بنات اللّه بودند پس خدا با دختران خود جمع شده اگر چه از يهود بعيد نيست بگويند زيرا در حق لوط ميگويند با دختران خود جمع شده و از نسل آنها هفتاد پيغمبر بوجود آمد، و نيز اگر آدم پسر خدا باشد پس حواء هم دختر خدا است و آدم و حواء برادر و خواهر بودند و جمع بين برادر و خواهر شده و تمام بشر از نسل اينکه دو بوجود آمده، و نيز اگر اينکه دو پسر و دختر خدا باشند مادر اينکه دو که بوده، و نيز مشرکين عرب که ملائکه را دختران خدا ميدانند مادر ملائکه که بوده،
جلد 18 - صفحه 267
و اگر بگويند: آدم بي مادر بوده و همچنين ملائکه مي‌گوييم پس ميشود که عيسي هم بي‌پدر بوده خذلهم اللّه.
وَ لَم يُولَد زيرا اگر خدا متولد شده پدر خدا که بوده و مادرش که بوده و بعلاوه لازم ميآيد حدوث که خدا نبوده بعدا بوجود آمده و لازم ميآيد احتياج که خدا احتياج بموجد داشته باشد و هزارها عيب ديگر.