تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) صُمٌّ بُکْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ «18» صُمٌ‌: کر هستند اين جماعت منافقين از شنيدن حق، به اين معنى که گوش دل را برشنيدن حق ندارند. بُکْمٌ‌: گنگ و لال هستند از گفتن حق، به اين معنى که سخن حق را بر زبان جارى نکنند. عُمْيٌ‌: کور و نابينا هستند، که حق و آثار و بينات آنرا مشاهده نکنند؛ يعنى چشم دل و بصيرت آنها کور است که آيات واضحه الهيه را مشاهده کنند و ايمان حقيقى بياورند. مراد آنست که چون آثار حقيقيه اين سه عضو ظاهر نگردد، يعنى دلايل حقه را استماع نکنند و از روى اعتقاد اقرار به خدا و رسول ننمايند و آيات باهره و معجزات قاهره را منظور نظر ندارند؛ پس گويا قوه سامعه و باصره و ناطقه ندارند. فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ‌: پس ايشان باز نمى‌گردند از کفر به ايمان و از نفاق به ايقان، چنانچه در آيه شريفه ديگر وصف فرمايد: لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها، أُولئِکَ کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِکَ هُمُ الْغافِلُونَ‌ «1». تنبيه: گوهر نفيسه و جوهر قدسيه عقل را که حق تعالى در وجود بشر مقرر فرموده، که به راهنمائى عقل خارج که پيغمبر باشد کمال سعادت را دريابد؛ لکن بدبخت انسانى که اين وديعه الهيه را ضايع ساخته، فهم و شنوائى و بينائى را معدوم و خود را به مرتبه حيوان بلکه از او هم پست‌تر گردد؛ زيرا چهار پا با ادراک جزئى، جدّ و جهد نمايد در جلب منافع و دفع مضار، و لکن اين جماعت با آنکه مدرک کليات هستند، ابدا توجه به نفع و ضرر حقيقى ندارند؛ بلکه با علم به ضرر اقدام به آن نمايند. و نيز چهار پا به زجر زاجر، منزجر و ارشاد يابد، اما اين جماعت به سبب فرط عناد و انکار به زجر زاجر و هدايت هادى، متأثر نگردند و مواعظ سبحانى در قلب آنها تأثير نکند، لذا در گمراهى بمانند. «1» سوره اعراف، آيه 179. تفسير اثنا عشرى، ج‌1، ص: 80 بعد از آن مثال ديگر براى دسته ديگر از منافقين بيان فرمايد: