تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَ يَمُدُّهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ «15»
اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ: خدا جزاى سخريه و استهزاء را به آنها دهد در روز قيامت.
تبصره: اين مطلب ثابت شده که حق تعالى از افعال قبيح منزه و مبرّى مى‌باشد. بنابراين آيه شريفه به يکى از وجوه مؤوّل باشد:
اول در تفسير برهان- حسن بن فضال از پدرش نقل نموده که از حضرت رضا عليه السلام سؤال نمودم از اين آيه، فرمود: به درستى که خدا استهزاء نفرمايد و لکن جزا دهد ايشان را جزاى استهزاء «1».
دوم آنکه از باب صنعت مقابله و مشاکله باشد که متکلم لفظ دوم را مثل لفظ اول بيان کند، مانند آيه جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها.
سوم آنکه از باب تسميه لازم به اسم ملزوم باشد، يعنى خدا وارد مى‌سازد حقارت و خوارى استهزا را برايشان.
چهارم از باب تسميه سبب که استهزاء است به اسم مسبّب که وبال استهزاء باشد. يعنى خدا راجع سازد و بال استهزاء را بر آنها.
در تفسير ابو الفتوح رازى عدى بن حاتم روايت نموده که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: روز قيامت جماعت منافقان را تمکين دهد تا در عقب مؤمنان بروند و به نور ايشان عقبات صراط را روند تا به در بهشت رسند، کمال و جمال و حور و قصور و اشجار و انهار را مشاهده کنند، بوى بهشت به مشام آنها رسد، پاى برداشته تا در بهشت گذارند، مأموران زبانيه رسيده آنها را به طرف جهنم سوق دهند و در آتش اندازند.
گويند: خدايا چون مى‌دانستى که اهل آتش هستيم، چرا ما را تمکين
«1» تفسير برهان، جلد اوّل صفحه 64 حديث پنجم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 75
دادى تا به در آن آئيم و جمال آن را ببينيم؟ خداوند فرمايد: تا دانيد کجا آمده‌ايد و از چه وامانده‌ايد و حسرت شما زياد شود. اين جزاى استهزائى است که در دنيا با مؤمنان نموده‌ايد.
وَ يَمُدُّهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ: و فرو مى‌گذارد ايشان را در سرکشى و از حد گذشتن در کفر و نفاق، يَعْمَهُونَ: در حالتى که حيران و سرگردانند از طريق حق و منهج صواب؛ يعنى به جهت تفکر و تدبر ننمودن آنها در آيات بينه و حجج هاديه، حق تعالى آنها را در گمراهى وا مى‌گذارد و لطف خاصه خود را در باره آنان منظور نفرمايد، و اين نهايت خذلان و شقاوت بنده مى‌باشد که پس از ارائه طريق هدايت و مذاکرات پى در پى، شخص متنبه نگردد و از گمراهى باز نايستد و بعد از اتمام حجت، خداوند او را به حال خود در گمراهى وامى‌گذارد که عاقبت خسران و نکال و عذاب پاداش يابد.