تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِنْ کُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ «23»
ترجمه
و اگر باشيد در شک از آنچه نازل نموديم بر بنده خودمان پس بياوريد سوره از مانند او و بخوانيد گواهان خودتان را غير از خدا اگر راست گويانيد..
تفسير
خداوند پس از اثبات توحيد اثبات نبوت فرموده بوسيله قرآن باين بيان که اگر در شکيد از جهت آنکه اين کتاب کلام ما باشد و باين سبب منکر رسالت محمد صلى اللّه عليه و اله شديد با آنهمه معجزات که در مکه معظمه براى او ظاهر نموديم که اگر بر سرش سايه‌گستر شد و جمادات بر حضرتش سلام نمودند و ساير معجزات که محلى براى انکار باقى نگذارد پس بياوريد سوره را از مردى مانند او درس نخوانده و خط ننوشته و نوشته نديده و مراوده با عالمى ننموده و از کسى چيزى ياد نگرفته چون شما در مدت چهل سال با او بوديد و در سفر و حضر او را ميديديد و از احوالش مطلع بوديد پس خداوند علوم اولين و آخرين را باو عنايت فرمود يا آنکه بياوريد سوره را مثل اين قرآن از نوشته‌هاى پيشينيان يا منشئات خودتان در بلاغت و بخوانيد بت‌هاى خودتان را اى مشرکان و ياران شيطان خود را اى يهود و نصارى و همکاران ملحد
جلد 1 صفحه 42
خود را اى منافقان و دشمنان آل محمد (ص) آنانکه بگمان شما گواهان بر حقيت شمايند نزد خدا و شهادت بر عبادت شما ميدهند و شفاعت از شما ميکنند تا گواهى دهند بر آنکه آنچه آورده‌ايد يا ساخته‌ايد از پيش خودتان مانند قرآن است در فصاحت و بلاغت و اسلوب بديع يا با شما کمک نمايند در معارضه با قرآن چنانچه خداوند فرموده است اگر جن و انس جمع شوند و با يکديگر کمک کنند نميتوانند مانند قرآن کتابى بياورند چون شهيد بمعنى امام و ياور و گواه آمده است و در اضافه ادنى ملابست کافى است اگرچه ادعائى و خيالى باشد در صورتى که در ادعاء خودتان راست گو هستيد که ميگوئيد پيغمبر (ص) قرآن را از پيش خود آورده و کلام خداوند نيست که بقصد اعجاز بشر از اتيان بمثل آن نازل شده باشد، حقير عرض ميکنم عجب آنستکه از زمان نزول اين آيه تاکنون که تقريبا يکهزار و سيصد و شصت سال است يک نفر از فصحاء و بلغاء دنيا پيدا نشد که يک سوره يا خطبه يا مقاله يا مقامه انشاء نمايد و مدعى شود که مثل قرآن است با آنکه معاندان در صدر اسلام فصحاء و بلغائى بودند که نظيرشان در دنيا کم است و سبعه معلقه و ساير آثار آنها شاهد مدعى است و اختيار نمودند جنگ و جدال و کشتن و کشته شدن و جزيه دادن را بر معارضه با قرآن و تاکنون هم کسى از ملل دنيا اين کار را نکرده و در هيچ تاريخى هم ذکرى از اين ادعا نيافتم، و الحق انصاف آنستکه اين اعجاز بالاتر از اصل اعجاز قرآن است خواه از جهت بلاغت باشد خواه از حيث اسلوب و طرز کلام خواه از باب جامعيت و علو معانى و اخبار غيبيه و ذو وجوه و بواطن بودن و مطابقه باصلاح بشر داشتن و امثال اينها که بيان فرموده‌اند گويا خداوند بعد از اين تحدى عاجز فرمود بشر را از اتيان بمثل آن اگرچه بمحض افتراء و مجرد ادعاء باشد درست دقت نمائيد که اين خود طريق ديگرى است براى اثبات اعجاز که نميدانم کسى متعرض شده است يا فقط بنظر حقير رسيده و اين منافات ندارد با آنکه از آنجهات مذکوره هم اثبات اعجاز شود و در اين باب آنچه بنده وجدان نموده‌ام آنستکه روى هم رفته طورى است که شخص ميفهمد کلام خداست مانند سيب طبيعى که با سيب مصنوعى در وقت مشاهده ممتاز ميشود که يکى مصنوع خلق و ديگرى مصنوع خالق است، و در کافى از حضرت کاظم (ع) قريب باين مضمون روايت نموده است که در زمان حضرت موسى (ع) چون سحره زياد بودند خداوند معجزه آنحضرت را در عصاى او قرار
جلد 1 صفحه 43
داد که سحر آنها را باطل نمايد و در زمان حضرت عيسى (ع) چون اطباء زياد بودند خداوند معجزه آنحضرت را در احياء اموات و شفاء صاحبان برص و پيسى و کوران مادرزاد مقرر فرمود تا بر آنها غالب آمد و در زمان خاتم انبيا (ص) چون فصحاء و بلغاء بسيار بودند و در ميدان سخن جولان مينمودند خداوند مواعظ و احکام خود را طورى بيان فرمود که در اعلى درجه فصاحت و بلاغت باشد و نتوانند مانند آن بياورند تا در تمام ازمنه حجت از خالق بر خلق تمام شود.