تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکافِرِينَ «24»
ترجمه
پس اگر نکرديد و هرگز نميکنيد پس بترسيد از آتشيکه هيزمش مردمند و سنگها که مهيا شده است براى کافران..
تفسير
اين نتيجه تحدى خداوند است که اگر نتوانستند مانند قرآن سوره اگر چه کوچک باشد بياورند با آنکه معلوم است هرگز نميتوانند بياورند چون خداوند قرآن را بقصد اعجاز بشر از اتيان بمثلش نازل فرموده پس در صورت عدم قبول اسلام مهياى عذاب آخرت باشند و چون خداوند بمنکران عنود فرموده اگر نتوانيد و هرگز نميتوانيد گويا زبان و قلم آنها خشک شد که مثل ادّعائى را هم نتوانستند بياورند، و در احتجاج از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که يک روز با پيغمبر (ص) رفتيم در کوهى ديديم اشک از بعضى قسمتهاى آنکوه ميريزد پيغمبر (ص) فرمود اى کوه چرا گريه مى‌کنى کوه عرض کرد يا رسول اللّه حضرت عيسى از اينجا عبور فرمود و مردم را ميترساند از آتشى که هيزمش مردمند و سنگها من ميترسم که مبادا از آن سنگها باشم که مايه اشتعال آتش جهنم است حضرت رسول (ص) فرمود تو نيستى آن سنگ کبريت است پس کوه آرام گرفت، و بعضى گفته‌اند مراد از سنگها بتهائى است که آنها را از سنگ ميتراشيدند و عبادت ميکردند و اميد شفاعت از آنها داشتند و چون سنگ کبريت از هر چيزى حرارتش زيادتر است و سوختن بآتش چيزيکه شخص پرستش آن را نموده و اميد شفاعت از او داشته ناگوارتر خداوند آنها را هيزم جهنم قرار داده و در آيه ديگر بيان فرموده که شما و آنچه ميپرستيد جز خدا فرو زينه جهنم است، و قمى از حضرت صادق (ع) روايت نموده که تمام آتش دنيا يک جزء از هفتاد جزء آتش جهنم است و هفتاد مرتبه آب روى آن آتش ريخته‌اند و خاموش
جلد 1 صفحه 44
کرده‌اند و بازگرفته و مشتعل شده است و اگر اين کار را نمى‌کردند هيچ يک از بنى آدم نميتوانستند او را خاموش کنند و آن شصت و نه جزء ديگر را که تماما يک جا مجتمعند روز قيامت ميآورند و بر آتش دنيا ميفزايند پس ناگهان صداى مهيبى از آن برخواسته ميشود که هيچ ملک مقرب و نبىّ مرسلى باقى نمى‌ماند مگر آنکه از ترس از جاى خود حرکت ميکند و بدو کنده زانو مى‌نشيند از هيبت آنصدا اين آتش مهيا شده است براى آنانکه تکذيب نمودند کلام خدا و پيغمبر او را، و بنظر حقير چون عدد هفتاد در لغت عرب کنايه از کثير است باين بيان فرموده‌اند و الا نسبت آتش آخرت بدنيا بيش از اينها است که بوصف نمى‌آيد.