تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکافِرِينَ «24»
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا: پس اگر معارضه نکرديد و مثل قرآن نياورديد، وَ لَنْ تَفْعَلُوا: و هرگز نتوانيد مثل آن را آوريد ابدا؛ يعنى شما در زمان گذشته و آينده از اين معارضه عاجزيد و با وجود بر اين تصديق پيغمبر را نمى‌کنيد، فَاتَّقُوا النَّارَ: پس بترسيد و بپرهيزيد از اين تکذيب و عناد، آتشى را، الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ: آنچنان آتشى که گيرانه آن مردمند و سنگ کبريت که حرارت آن شديد و عقوبت آن سخت است.
در احتجاج- از حضرت امير المؤمنين عليه السلام مروى است که فرمود: گذشتيم ما با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به کوهى، و اشک جارى بود از بعض آن. آن حضرت فرمود: چه چيز تو را گريان ساخته، اى کوه؟ عرض کرد: يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم زمانى حضرت مسيح عليه السلام مرور نمود بر من، در حالى که مردم را مى‌ترسانيد به آتشى که گيرانه آن مردم و سنگ هستند. من مى‌ترسم که از آن سنگها بوده باشم. فرمود نترس آن سنگ کبريت است، پس کوه قرار و
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 91
ساکن شد و آرام گرديد «1».
أُعِدَّتْ لِلْکافِرِينَ: مهيا و آماده شده است اين آتش براى کافران و معاندان، تا در آن معذب و مخلد باشند. و چون شدت عذاب فاسقان مؤمن به اين درجه نيست، لذا اين نوع را تخصيص به کافران داده.
تنبيه: آيه شريفه دال است بر کمال شدت و حدّت آتش جهنم؛ زيرا آتش، سنگ را نمى‌گدازد، مگر وقتى که به نهايت حرارت رسد.
على بن ابراهيم قمى از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده که فرمود: انّ نارکم هذه جزء من سبعين جزء من نار جهنّم و قد اطفأت سبعين مرّة، ثمّ التهب و لو لا ذلک ما استطاع آدمي ان يطفأها، و انّها ليؤتى بها يوم القيمة حتّى يوضع على النّار فتصرخ صرخة لا يبقى ملک مقرّب و لا نبىّ مرسل الّا جثا على رکبتيه فزعا من صرختها «2». يعنى: به درستى که آتش شما يک جزء از هفتاد جزء آتش جهنم است، و به تحقيق خاموش شده هفتاد مرتبه به آب پس شعله کشيده؛ و اگر نبود آن، هر آينه قدرت نداشت آدمى که آن را خاموش کند. و بدرستى که آورده شود به آن روز قيامت تا گذارده شود بر آتش جهنم، پس صدائى کند که باقى نماند ملک مقرب و نه پيغمبر مرسل مگر بر جهد به زانو از فزع فرياد آن.
بنابراين عاقل را لازم است انديشه عاقبت خود نمايد و از عذاب الهى به سبب مخالفت غافل نگردد.
ابو الفتوح رازى از ابو العباس قطان نقل نموده که پادشاهى دخترى داشت نازدانه، او را بغايت عزيز و هميشه با مطربان داشتى. شبى مطربان نزد او ملاهى و مزامير مى‌زدند، عابدى در همسايگى او اين آيه را خواند: يا ايّها الّذين آمنوا قوا انفسکم و اهليکم نارا وقودها النّاس و الحجارة «3» دختر
«1» تفسير نور الثقلين، جلد اوّل، صفحه 36، حديث 58 (بنقل از احتجاج طبرسى)
«2» سفينة البحار، جلد 2، صفحه 619 (نقل از کتاب المعاد بحار الانوار)
«3» سوره تحريم، آيه 6.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 92
گفت خاموش شويد. عابد دوباره آيه را خواند، دختر جامه دريده جزع و فزع آغاز نمود. پدر بيامد، او را در کنار گرفت، گفت: تو را چه شده؟ دختر گفت: تو را به خدا آيا خدا را آتشى است که گيرانه آن مردم و سنگ مى‌باشند؟ شاه گفت: بلى. دختر گفت: اى بى‌امانت چرا مرا خبر نکردى؟ به خدا قسم طعام خويش نخورم و جامعه نرم نپوشم تا بدانم که اهل بهشتم يا جهنم.
عبرت: منصور عمار گويد: سالى به حج مى‌رفتم. در کوفه شبى در کوچه‌ها گردش مى‌نمودم، آوازى از خانه‌اى شنيدم. مى‌گفت: خدايا به عزت و جلالت قسم! اين معصيت که نمودم مخالفت تو را نخواستم، و به عذاب تو جاهل نبودم، لکن گناهى عارض شد، به عفو تو مغرور شدم.
خدايا مرا از عذاب تو که رهاند و اگر دستم از رحمت تو بريده شود چه کنم؟ منصور گويد: خواستم او را امتحان کنم، از شکاف در اين آيه تلاوت نمودم: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِيکُمْ ناراً تا آخر. نعره‌اى زد، ساعتى اضطراب کرد و ساکت شد. خانه را نشان نمودم، صبح آمدم، ديدم جنازه‌اى نهاده، پيرزنى رفت و آمد مى‌کرد. پرسيدم: جنازه کيست؟
گفت: جوانى خدا ترس از اولاد رسول ديشب در مناجات بود، مرد آيه قرآن تلاوت نمود، بيفتاد ساعتى مضطرب، و از دنيا رفت.
چون فايده بعثت، ترسانيدن کافران و معاندان و بشارت مؤمنان و ترغيب آنان است، لذا بعد از ترسانيدن کافران در مقام بشارت مؤمنان فرمايد: