تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ کُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فِيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِيها خالِدُونَ «25»
ترجمه
و بشارت ده آنانرا که ايمان آوردند و کردند کارهاى شايسته را که مر ايشانرا است بوستانهائى که ميگذرد در آنها نهرها هر زمان روزى داده شوند از آن بوستانها از ميوه‌ئى روزى‌ئى گويند اين است آنچه روزى داده شديم از پيش و آورده شد آن شبيه بيکديگر و از براى ايشان زنانى است پاکيزه و ايشان در آن بوستانها جاويدانند..
تفسير
روايت شده است که در باره على (ع) و حمزه و جعفر و عبيدة بن الحارث بن عبد المطلب نازل شده است و چون شأن نزول است منافى با عموم کلام نيست نهرها در پاى درختان و عمارات جارى است و هر وقت از آن باغ‌ها ميوه ميخورند ميگويند اين است نتيجه آن اعمال که در دنيا نموديم که آنها را هم بتوفيق الهى ما بجا آورديم بلکه اينها همان اعمال است که باين صورت درآمده است يا آنکه ميگويند اين ميوه‌ها همان ميوه‌هاى دنيا است يعنى همان سيب و گلابى و انار است که در دنيا خورده بوديم ولى خصوصيت ميوه‌هاى بهشتى آنستکه تمام اوصاف خوب ميوه‌هاى دنيا را از رنگ و بو و طعم و لطافت و طراوت و غيرها دارا است و هيچيک از اوصاف بد ميوه‌هاى دنيا در آنها نيست و استحاله نميشوند بهيچ يک از اخلاط و فضولات مگر بعرق که جارى ميشود بر اجساد اهل بهشت مانند گلاب و خوشبوتر است از مشک و شباهت آنها بيکديگر از جهت خوبى و لطافت و صفا است که هر يک از آنها در نهايت کمال است که فوق آن تصور نميشود و مانند
جلد 1 صفحه 45
ميوه‌هاى دنيا نيستند که بعضى از آنها نارس و برخى زياد رسيده و پاره ترش و تلخ شده باشد اگر چه يک نقطه از آنها باشد بلکه هيچ عيبى در آنها موجود نيست و نيز شبيهند بيکديگر در نوع اگرچه ممتازند از يکديگر بصفات مثلا سيب‌هاى بهشتى اگرچه همه شبيهند بيکديگر در سيب بودن ولى هر يک رنگ و بو و طعم مخصوصى دارد که در ديگرى نيست و ذائقه از زياد خوردنش ملول نميشود و زنان بهشت پاکند از حيض و نفاس و ساير کثافات و نجاسات و فواحش نه براى مرد خرج تراشى ميکنند و نه تکبّر و زبان درازى مينمايند و نه لاف ميزنند و نه تدليس و اخّاذى ميکنند و نه مکر و حيله دارند و نه با شوهر خود اظهار بغض و کينه و تعصب و غيرت مينمايند و نه بر روى شوهر صيحه ميکشند و نه عيبى از عيوب شوهر خود را بکسى اظهار ميدارند و نه بر او العياذ باللّه دست درازى مى‌کنند، خلاصه آنکه از تمام عيوب زنهاى دنيا منزّه و مبرّى هستند، و در فقيه از حضرت صادق (ع) روايت نموده که حيض نمى‌بينند و حدث از آنها سر نميزند، حال ملاحظه کن اى برادر عزيز چه قدر مغبونى اگر معاوضه کنى اين قبيل زنان حوريّه را با زنان کثيف انسيّه که اگر العياذ باللّه شوهردار باشد خيانت با برادر دينى خود نموده‌ئى لابد اگر آدم باشى تا عمر دارى در باطن از او خجل و شرمسارى و در ظاهر هم مضطرب و پريشان حالى که مبادا قضيه کشف شود و خطرات دنيوى برايت روى دهد و اگر روزى پشيمان شوى چگونه از زير بار حقى باين بزرگى بيرون آئى و اگر شوهر نداشته باشد علاوه بر زحمات و تضييع وقت و تشويش حواس و صرف مال بالاخره دچار امراض مسريه مزمنه شوى که شريک عمرت باشد و در اعقابت يادگار بماند که دعا گويت باشند و در آخرت هم در آتش جهنم که شمه از اوصافش گوشزد شد بسوزى و از وصل حوران بهشتى که داراى اوصاف مذکوره‌اند محروم شوى پس از ابتدا اختيار چشمت را از دست مده تا دچار چنين بدبختى نشوى که اگر اختيار نظر را از دست دادى بعيد است مبتلى نشوى که دل دنبال ديده ميرود و تو دنبال دل تا قعر جهنم
مده از کف زمام ديده و دل
که گر دادى شود کار تو مشگل
و از حضرت صادق (ع) در علل روايت نموده است که چون نيت اهل بهشت آن بوده که اگر هميشه در دنيا باشند اطاعت خدا را بنمايند خداوند ايشانرا به نيات خودشان در بهشت مخلد فرموده است.
جلد 1 صفحه 46