تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
کَيْفَ تَکْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ کُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْياکُمْ ثُمَّ يُمِيتُکُمْ ثُمَّ يُحْيِيکُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ «28»
چون کفار با وجود دلايل ظاهره بر وحدانيت الهى و معجزات باهره بر صدق نبوت حضرت رسالت پناهى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و حجج قاهره بر وجوب شکر منعم حقيقى، در انکار و عناد ثابت بودند؛ لذا حق تعالى بعد از وصف آنها به کفر و سوء مقال و خبث افعال آنها بر طريق التفات خطاب به ايشان فرمايد که:
کَيْفَ تَکْفُرُونَ بِاللَّهِ: چگونه کافر مى‌شويد به خدا و به چه جهت ايمان نمى‌آوريد به يگانگى الهى. وَ کُنْتُمْ أَمْواتاً: و حال آنکه مرده و معدوم بوديد به مرتبه‌اى که نه اسمى و نه رسمى و نه نامى و نه نشانى از شما هيچ نبود. فَأَحْياکُمْ: پس زنده گردانيد شما را به نفخ ارواح در ابدان بعد از خلق و تسويه نطقه، ثُمَّ يُمِيتُکُمْ: پس مى‌ميراند شما را بعد از انقضاى اجلهاى شما، ثُمَّ يُحْيِيکُمْ: پس زنده گرداند شما را در قبر به جهت سؤال و جواب، ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ: پس از آن به سوى ثواب و عقاب و جزاى اعمال بازگشت مى‌کنيد در قيامت.
تنبيه: آيه شريفه برهان مبدء و معاد را بيان فرمايد: بدين تقرير: اين مطلب مسلم است که شما معدوم، و هيچيک از اقسام وجود را دارا نبوديد.
ذات قادر متعال به حکمت بالغه اعطاء وجود، و کيفيت خاصه از اعضاء و
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 103
جوارح به شما مرحمت و تسويه خلقت تام و تمام و آنچه لوازم وجوديه است مقرّر فرمود. و البته عقل سليم به تصور اين آثار متقنه، دريابد خالق و صانع را و به قاعده ملازمه هر آينه اقرار نمايد معاد را؛ زيرا همان ذات خالقى که در اولين مرحله ايجاد نمود او را، البته در قيامت اعاده فرمايد براى جزاى اعمال. پس چگونه منکر شويد خدا را و انکار نمائيد قيامت را! تبصره: آيه شريفه ثُمَّ يُحْيِيکُمْ که بعد از اماته فرموده، دال است بر زنده شدن در قبر و سؤال نکير و منکر؛ زيرا فرمايش ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ بازگشت قيامت را فرمايد. بنابراين يکى از معتقدات حقه اثنى عشرى زنده شدن در قبر مى‌باشد، بلکه اجماع ملت اسلامى و احاديث بسيار وارد شده. از جمله:
ابن بابويه از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده، قال عليه السّلام:
ليس من شيعتنا من انکر ثلثة: المعراج و سؤال القبر و الشّفاعة «1». فرمود: نيست از شيعيان ما هر که انکار کند سه چيز را: معراج، سؤال قبر، و شفاعت.
و حضرت عبد العظيم عليه السلام در عرض دين خود خدمت حضرت امام على النقى عليه السلام گويد: و اعتقاد دارم اينکه معراج حق و مسائله در قبر حق است.
در کتاب کافى از حضرت صادق عليه السلام مروى است که فرمود:
مؤمن را مشايعت کنند ملائکه با ازدحام تا قبرش. زمين گويد: مرحبا به تو، آگاه باش، قسم به خدا هر آينه به تحقيق دوست داشتم که راه رود بر من مثل تو. البته نشان دهم به تو آنچه خواهم نمود، پس وسعت يابد تا چشم او بيند. و داخل شوند بر او دو ملک نکير و منکر و روح را برگردانند به او تا ميان کمر، و نشانند او را و سؤال کنند: کيست پروردگار تو؟ گويد: خداى تعالى. پرسند: دين تو چيست؟ گويد: اسلام. پرسند: پيغمبر تو کيست؟
گويد: حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. پرسند: امام تو کيست؟
«1» بحار الانوار، جلد 6، صفحه 223، حديث 23 (با تفاوت مختصر)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 104
جواب دهد. پس منادى از آسمان ندا کند: راست گويد بنده من، فرش کنيد در قبرش از بهشت و درى از بهشت باز کنيد و بپوشانيد او را لباس بهشتى تا بيايد نزد ما و ثواب ما بهتر باشد. آن وقت به او گويند: بخواب، خوابى که خواب ديدن در آن نيست. و اگر کافر باشد، ملائکه لعنت کنند او را تا قبرش، و زمين گويد خوش نباشد بر تو، آگاه باش قسم به خدا دشمن مى‌داشتم راه رفتن تو را بر من. هر آينه نشان دهم به تو آنچه نمايم؛ پس چنان تنگ شود بر او که پهلوهايش به هم آيد. بعد نکير و منکر داخل شوند بر او.
ابو بصير پرسيد: آيا بر مؤمن و کافر به يک صورت آيند؟ فرمود: نه، پس مى‌نشانند او را و سؤال نمايند پروردگار تو کيست؟ زبانش کند شود، گويد: شنيدم از مردم که خدائى مى‌گفتند. پس ملکين گويند: ندانستى.
پرسند: دين تو چيست؟ زبانش سست شود، گويند: ندانستى. پرسند:
پيغمبر تو کيست؟ گويد: شنيدم مردم مى‌گفتند. گويند: ندانستى. و سؤال نمايند از امام زمانش. پس منادى ندا کند: دروغ گويد بنده من، قبر او را از آتش فرش کنيد و درى از جهنم بر او بگشاييد تا بيايد ما را، و آنچه نزد ما باشد بدتر است. پس با عمودى سه ضربت بر او زنند که قبرش پر شود از آتش؛ و اگر عمود را بزنند به کوهها تمام خاک پوسيده شوند. و مسلط گرداند خدا بر او خارها تا بگزند او را و شيطان مغموم کند او را و مى‌شنوند عذاب او را مخلوقات خدا غير از جن و انس. و حضرت فرمود:
هر آينه مى‌شنود ميت صداى پاى مردم و حرکت دست ايشان را «1».
قضيه تکلم سلمان عليه السلام با ميّت قبل از فوتش، و فاطمه بنت اسد که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به سر قبر با او تکلم نمودند و غير آن نيز اين مطلب را ثابت گرداند.
«1» فروع کافى، جلد 3، کتاب الجنائز صفحه 239، حديث 12.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 105