تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثاقِهِ وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ «27»
«1» سوره دهر، آيه 3.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 100
بعد از آن بيان فرمايد فاسقين و خارج شدگان از فرمان سبحانى و اوامر الهى را که موصوفند به اين صفت:
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ: آنانکه مى‌شکنند پيمان خدا را، مِنْ بَعْدِ مِيثاقِهِ: بعد از آنکه محکم و استوار کرده بودند. مراد از ابن عهد چند قول است:
تفسير برهان از حضرت صادق عليه السلام در اين آيه فرمايد: الّذين ينقضون عهد اللّه المأخوذ عليهم للّه بالرّبوبيّة و لمحمّد بالنّبوّة و لعلىّ بالامامة و لشيعتنا بالمحبّة و الکرامة «1» يعنى آنانکه نقض عهد نمودند:
1- آن عهدى که اخذ شده بود از ايشان براى خدا به ربوبيت، و براى حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به نبوّت و براى علي عليه السلام به امامت و براى شيعيان ايشان به محبت و کرامت.
2- عهدى که اخذ شده به سبب عقل و آن حجت قائمه است بر بندگان که دالّ است بر توحيد و صدق نبوّت انبياء.
3- عهدى که خداى تعالى به زبان انبياء از امّتان ايشان گرفته به آن که چون يکى از ايشان به رسالت مبعوث شود و بر وفق دعوت خود معجزات نمايد، تصديق او نمايند و کتمان آن ننمايند و مخالفت فرمان او به جا نياورند. و اشاره به اينست آيه شريفه: وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْکِتابَ «2» الى آخر الآيه.
4- عهدى که گرفته است از انبياء به اين وجه که اقامه دين او کنند و متفرق نشوند در آن.
5- عهدى که اخذ فرموده از علما به اينکه حق را ظاهر کنند و کتمان آن را ننمايند.
وَ يَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ: و قطع مى‌کنند آن چيزى را که
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 71 حديث دوّم (در تفسير مذکور اين حديث از امام باقر روايت شده است.)
«2» سوره آل عمران، آيه 187.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 101
خدا امر فرموده به آن پيوستگى نمايند. و مراد چيزى است که حق تعالى به قطع آن راضى نيست، مانند تفرقه ميان انبياء و کتابهاى ايشان به ايمان به بعض و اعراض از بعض، و از جمله آن است اعراض از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و قرآن و مؤمنان و قطع رحم و امثال آن. و از اين قبيل است ترک پيوستگى با پيغمبر و امام به اطاعت ايشان، چنانچه خدا امر فرموده، و ترک صله ذوى القرباى حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلم به مودت و محبت.
در تفسير برهان- بالاترين رحم و واجب‌ترين آن از حيث حقوق، رحم رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم باشد. به درستى که حق ايشان به سبب حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است، چنانچه حقّ خويشان انسان به سبب پدر و مادرش مى‌باشد، و حق حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم اعظم است از حق پدر و مادر. همچنين حق رحم آن حضرت عظيم‌تر و قطع آن قبيح‌تر باشد «1».
وَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ: و فساد مى‌کنند در زمين، به اين وجه که منع مى‌نمايند مردمان را از ايمان و قطع طريق و استهزاء به حق و اذيت مؤمنان و آنچه باعث اختلال نظام عالم باشد، مانند مؤسسات محرمه و اشاعه و ترويج معاصى الهيه و امور منهيّه اسلاميه که موجب فساد اخلاق جامعه و اعراض مردم از قوانين مقدّسه الهيه مى‌گردد و تماما فساد در زمين خواهد بود. أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ: اين جماعت موصوفه به صفات سه گانه، ايشان زيانکارند در دنيا و آخرت؛ زيرا سرمايه ايمان و صلاح و ثواب اخروى را بدل کردند به انکار و فساد و عقاب ابدى.
در منهج، سعد و قاص نقل نموده که مراد به اين فاسقان خوارجند که از عهده عهد خارج شده ايمان آورده و بعد آن عهد را شکستند، و فرمايشات حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را در حق علوى عليه السلام فراموش
«1» همان مدرک.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 102
نموده با آن حضرت در مقام محاربه برآمدند و آن حضرت هم در بصره با ناکثين محاربه و در صفين با قاسطين و در نهروان با مارقين مقاتله فرمود.
تنبيه: چون آيات شريفه عبرت به عموم لفظ باشد، نه خصوص سبب؛ پس در هر عصر و زمانى کسانى که متصف به اين صفات، از نقض عهد و قطع رحم و فساد در زمين باشند، مشمول آيه شريفه خواهند بود.