تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ «7»
ثُمَّ لَتَرَوُنَّها: پس هر آينه خواهيد ديد آن را البته، عَيْنَ الْيَقِينِ: همچه ديدن چيزى که نفس يقين باشد. يعنى ديدن به چشم، وقتى که در آن درآييد و شبهه‌اى نيست که علمى که به مشاهده حاصل آيد، اعلا مرتبه يقين است.
نکته- اظهر آنکه اين تأکيد اول است به جهت تغليظ در تهديد و زيادتى در
«1». مجمع البيان (چ 1403) ج 5 ص 534.
جلد 14 - صفحه 331
تهويل، بر طريق رويت سابق.
تبصره- علم اليقين علمى است که مطمئن شود به آن، سينه، بعد از اضطراب شک در آن و ثبات نمايد بدان. علامه مجلسى (رحمه اللّه) از بعض محققين نقل نموده که براى يقين سه درجه است:
1- «علم اليقين» آن علمى است که حاصل شود به دليل، مثل کسى که علم پيدا کند به وجود آتش به ديدن دود.
2- «عين اليقين» آن علمى است که برسد به حد مشاهده، مثل کسى که ببيند آتش را.
3- «حق اليقين» آن مثل کسى است که داخل آتش شود و متصف گردد به صفات آتش، «1» مانند آهن که به آتش سرخ شده باشد. و در قسمت معتقدات حقه از مبدء و معاد، چنانچه آيه شريفه بيان فرموده، مرتبه اول علم اليقين و مرتبه کمال آن عين اليقين است يعنى به مرتبه قلب راسخ شده که آن را مشاهده کند به چشم قلبى در همين دنيا مانند اعتقاد به بهشت و جهنم، گذشته از آنکه در آخرت آنرا بچشم سر مشاهده کند.
عبرت- در کتاب کافى- از حضرت صادق عليه السّلام مروى است:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روزى نماز صبح را به جا آوردند. نظر نمودند به جوانى در مسجد لاغر و زرد رنگ و چشم‌ها فرو رفته. حضرت فرمود چگونه صبح نمودى؟ عرض کرد: صبح نمودم به حالت يقين. حضرت تعجب از گفتار او کرد و فرمود: هر چيزى را حقيقتى است، حقيقت ايمان تو چيست؟ گفت يقين مرا محزون ساخته و بيدار داشته شب مرا و تشنه ساخته روز مرا و چنان يقين دارم به امور آخرت که گوئيا در عرش الهى مى‌نگرم و حشر خلايق را مى‌بينم و اهل بهشت را نظر کنم که متنعم هستند و اهل جهنم به خروش مشغول و معذبند و گوئيا الان زفير آتش را مى‌شنوم. حضرت به اصحاب فرمود اين بنده‌اى است که خدا قلب او را
«1» سفينة البحار ج 2 ذيل ماده «يقن» ص 732
جلد 14 - صفحه 332
به نور ايمان منور ساخته و به جوان فرمود ملازم باش بر آنچه هستى. پس جوان گفت يا رسول اللّه دعا فرما خدا مرا شهادت نصيب فرمايد. حضرت دعا نمود. چيزى نگذشت که در يکى از جنگ‌ها شهيد شد، بعد از نه نفر که او دهمى آنها بود «1».