نکته‌های تفسیر نور

«قارعة» از «قرع» به معناى کوبيدن چيزى بر چيزى است. يکى از نام‌هاى قيامت، «قارعة» است، زيرا با صيحه‌ى کوبنده آغاز مى‌شود و عذاب آن کوبنده است. در روايات مى‌خوانيم: حضرت على عليه السلام و فرزندان معصومش، ميزان و معيار سنجش‌ جلد 10 - صفحه 575 اعمال انسان‌ها در قيامت هستند. «1» شايد دليل آنکه کلمه «موازين» به صورت جمع آمده، اين باشد که کارهاى گوناگون انسان با ابزارهاى گوناگون سنجيده مى‌شود و هر کار، ميزان مخصوص به خود را دارد. «موازين» جمع «ميزان» به معناى وسيله سنجش است و روشن است که اعمال انسان، امرى مادى و داراى وزن و جرم نيست که با ترازوهاى معمولى سنجيده شود، بلکه هر دسته از اعمال انسان، معيار سنجش مخصوص به خود دارد. مادر براى همه فرزندان، مأوى و پناهگاه است، اما در آنجا مادر و پناهگاه گروهى از انسان‌ها دوزخ است. «هاوِيَةٌ» از «هوى» به معناى سقوط است و دوزخ، محلّ سقوط گروهى است. «حامِيَةٌ» از «حمى» به معناى شدّت حرارت است. کوه‌هاى رنگارنگ در اثر قطعه قطعه شدن و خورد و خاک شدن، مثل پشم زده رنگارنگ مى‌شوند. «کَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ» «منفوش» از «نفش» به معناى باز کردن و کشيدن پشم است تا آنجا که اجزاى آن از هم بگسلد. «2» سبک و سنگينى مخصوص ماديات نيست. لذا به سخنان بى‌محتوى مى‌گويند: سخن سبک. شايد مراد از «ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ» و «خَفَّتْ مَوازِينُهُ» ارزش و کيفيّت عمل باشد و شايد هم مراد، قلّت و کثرت آن باشد. حضرت على عليه السلام فرمودند: مراد از سبکى عمل، کم بودن عمل و مراد از سنگينى عمل، زيادى آن است. «قلة الحساب و کثرته» «3» شخصى سلمان را تحقير کرد که تو کيستى و چيستى؟ پاسخ داد: اول من و تو نطفه و آخر «1». بحارالانوار، ج 7، ص: 252. «2». تفسير راهنما. «3». احتجاج طبرسى، ج 1، ص 363. به نقل راهنما. جلد 10 - صفحه 576 من و تو مردار است. اين دنياست، اما در قيامت، «من ثقلت موازينه فهو الکريم و من خفت موازينه فهو لئيم» «1» هر کس ميزان او سنگين باشد، تکريم مى‌شود و هر کس سبک باشد، تحقير و ملامت خواهد شد.