اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
القارِعَةُ «1» مَا القارِعَةُ «2» وَ ما أَدراک‌َ مَا القارِعَةُ «3»
قرع بمعني زدن بشدت و سختي و بزبان ما کوبيدن است مثل قرع الباب که با بکوب ميزنند، يا مي‌گويي: قرع رأسه بالعصا که عصا را ميکوبد بر سر او، و يکي از اسماء قيامت قارعة است چون از شدت فزع و اضطراب و وحشت دلها را ميکوبد، و ممکن است از جهت عمودهايي که بر سر کفار در جهنم ميکوبند که ميفرمايد: وَ لَهُم مَقامِع‌ُ مِن حَدِيدٍ کُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها مِن غَم‌ٍّ أُعِيدُوا فِيها وَ ذُوقُوا عَذاب‌َ الحَرِيق‌ِ حج آيه 22.
و ميفرمايد: وَ أَمَّا الَّذِين‌َ فَسَقُوا فَمَأواهُم‌ُ النّارُ کُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها أُعِيدُوا فِيها وَ قِيل‌َ لَهُم ذُوقُوا عَذاب‌َ النّارِ الَّذِي کُنتُم بِه‌ِ تُکَذِّبُون‌َ سجده آيه 20.
القارِعَةُ روزي که ميکوبد دلها را از شدت فزع و اضطراب و وحشت که سر از قبر بيرون ميآورد ملائکه غلاظ و شداد با زنجير آتشي و غلهاي آتشي او را غل و زنجير ميکنند و بضعف و شدت او را ميکشند وارد صحراي محشر ميشود و با صورت سياه و صورت برگشته بطرف پشت و دستهاي برگشته به پشت و نامه عمل سياه بدست چپ او داده شده که تمام اعمالش خرد و درشت حتي نفسهايي که در حال معاصي کشيده ثبت است که گفته‌ايم کفار همين نحوي که مکلف باصول هستند مکلف بفروع هم هستند ميبينند زمين محشر مثل کوره حدادي آفتاب يک ني بالاي سر حرارت پخش و سياه زفير جهنم بلند شعله ميزند آتش حلقه‌وار دور آنها را حلقه زده چنان قلب‌ها کوبيده ميشود که ميفرمايد: تَرَي النّاس‌َ سُکاري وَ ما هُم بِسُکاري وَ لکِن‌َّ عَذاب‌َ اللّه‌ِ شَدِيدٌ حج آيه 2.
مَا القارِعَةُ آن هم چه قارعه‌اي که آسمانها و کوه‌ها و زمين طاقت نمي‌آورند که در دعاء کميل مي‌گويي:
(فکيف احتمالي لبلاء الاخرة و جليل وقوع المکاره فيها لانه لا يکون الا عن غضبک و انتقامک و سخطک و هذا ما لا تقوم السماوات و الارض يا سيدي فکيف بي و انا عبدک الضعيف الذليل الحقير المسکين المستکين).
جلد 18 - صفحه 210
وَ ما أَدراک‌َ مَا القارِعَةُ آنچه در قرآن و لسان اخبار بيان فرموده‌اند از اوصاف بهشت و نعمتهاي او و از اوصاف جهنم و عذابهاي او بقدر آنچه انسان در دنيا ديده و درک کرده از قصرها و ميوه‌ها و انهار و حور و غلمان و همچنين آتش غل زنجير حميم غساق و تازيانه است زيرا فوق آن را نديده و درک نکرده لا يدرک و لا يوصف است اما فرداي قيامت که مشاهده ميکند ميبيند هيچ طرف نسبت با نعم دنيوي و عذابهاي دنيوي نيست که در خبر دارد: اگر يک لباس اهل جهنم را ميان زمين و آسمان بياورند تمام اهل زمين و آسمان را هلاک ميکند لذا ميفرمايد در بيان شدت عذاب و تاکيد در شدت: وَ ما أَدراک‌َ مَا القارِعَةُ.