اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
إِذا زُلزِلَت‌ِ الأَرض‌ُ زِلزالَها «1»
زماني که زمين تکان برداشت تکان سختي و شديدي. منشأ زلزله زمين بر حسب اسباب ظاهريه چند چيز است يکي امواج درياها چون زمين روي آب است و سه ربع کره زمين در آب است چون بادهاي شديدي وزيدن گيرد درياها بسي موجهايي بالاتر از کوه ميزند زمين را تکان ميدهد، ديگر بخاراتي که در اعماق زمين است ميخواهد خارج شود زمين شکاف بر ميدارد و تکان ميخورد، ديگر بسا پاره‌اي از کرات جويه سقوط ميکند و زمين را تکان ميدهد لکن اينکه زلازل يک قسمت از زمين را تکان ميدهد ولي موقعي که مدت دنيا تمام شد و کوه‌ها از هم پاشيده شد که بمنزله لنگر زمين است و زمين از حرکت وضعي دور خود و انتقالي دور کره شمس باز داشته ميشود تمام کره زمين چون روي آب است و درياها خشک ميشود يک مرتبه تمام کره زمين تکان بر ميدارد و تمام اهلش هلاک ميشوند و بتمام اينها در آيات اشاره شده مثل:
إِذَا الشَّمس‌ُ کُوِّرَت وَ إِذَا النُّجُوم‌ُ انکَدَرَت وَ إِذَا الجِبال‌ُ سُيِّرَت- الي قوله- وَ إِذَا البِحارُ سُجِّرَت تکوير آيه 1 الي 6، و مثل: إِذَا السَّماءُ انفَطَرَت وَ إِذَا الکَواکِب‌ُ انتَثَرَت وَ إِذَا البِحارُ فُجِّرَت انفطار آيه 1 و 2 و 3. و غير اينها از آيات شريفه لذا ميفرمايد:
إِذا زُلزِلَت‌ِ الأَرض‌ُ زِلزالَها چه زلزله‌اي که تمام عمارات خراب ميشود و تمام کوه‌ها از هم پاشيده ميشود و تمام اشجار سقوط ميکند باندازه‌اي که ميفرمايد:
إِن‌َّ زَلزَلَةَ السّاعَةِ شَي‌ءٌ عَظِيم‌ٌ يَوم‌َ تَرَونَها تَذهَل‌ُ کُل‌ُّ مُرضِعَةٍ عَمّا أَرضَعَت وَ تَضَع‌ُ کُل‌ُّ ذات‌ِ حَمل‌ٍ حَملَها وَ تَرَي النّاس‌َ سُکاري وَ ما هُم بِسُکاري وَ لکِن‌َّ عَذاب‌َ اللّه‌ِ شَدِيدٌ حج آيه
جلد 18 - صفحه 196
1 و 2.