اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ الإِنسان‌ُ ما لَها «3»
و ميگويد انسان چيست از براي زمين که اينکه نحو متزلزل شده. بعض مفسرين گفتند: مراد کفار هستند که منکر معاد بودند ميگويند: اينکه اوضاع که ما منکر بعث بوديم چه سبب شده واقع شود که ميفرمايد: قالُوا يا وَيلَنا مَن بَعَثَنا مِن مَرقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحمن‌ُ وَ صَدَق‌َ المُرسَلُون‌َ يس آيه 52. لکن در بسياري از اخبار که در برهان نقل کرده که مراد از انسان امير المؤمنين است که بزمين ميفرمايد: قرار گير قرار ميگيرد چنانچه در دوره ابي بکر زلزله شديدي واقع شد که تمام اهل مدينه فرار
جلد 18 - صفحه 197
کردند امير المؤمنين آن را ساکن کرد، و نظير آن در عاشوراء واقع شد که زمين لرزيد بادهاي مخالف وزيدن گرفت هوا تيره و تار شد بي‌بي زينب کبري خدمت زين العابدين (ع) رسيد حضرت يک دست بطرف آسمان و يک دست روي زمين آنها را نگاه داشت، راوي خدمت حضرت صادق (ع) عرض ميکند که: چرا در رحلت پيغمبر و امير المؤمنين و صديقه طاهره و حضرت مجتبي اينکه انقلاب پيش آمد نکرد و در عاشوراء اتفاق افتاد!- حضرت فرمود: تا حضرت ابا عبد اللّه زنده بود يک نفر از خمسة النجباء در روي زمين باقي بود که عالم بطفيل وجود آنها خلق شده که در حديث کساء تصريح دارد که ميفرمايد:
(و عزتي و جلالي اني ما خلقت سماء مبنية و لا ارضا مدحية و لا شمسا مضيئة و لا قمرا منيرا و لا فلکا يسري و لا بحرا يجري الا لاجل هؤلاء الخمسة)
راوي عرض ميکند که: حضرت زين العابدين که بود روي زمين!- حضرت فرمود: اگر او نبود که عالم برچيده ميشد. و شاهد بر اينکه دعوي حديث شريف:
(لو خلت الارض عن الحجة لساخت باهلها و لماجت باهلها).
تنبيه: اگر کسي سؤال کند که در قيامت غرض بعث و نشور است بهشتي‌ها بهشت روند و جهنمي‌ها جهنم ديگر اينکه انقلابات براي چه!
جواب: کارهاي خدا و افعال او تمام از روي حکمت و مصلحت است و خلقت اينکه عالم تمام براي بشر است که بيايد در دنيا که دار عمل است و بتواند تحصيل سعادت کند و چون بشر از روي زمين برداشته شود بقاء اينکه عالم ديگر لغو و بي‌فايده است لذا دستگاه دنيا بکلي برداشته ميشود و دستگاه آخرت برقرار ميگردد که دار جزاء است نه عمل عکس دنيا که دار عمل است نه جزاء، و حديث شريف:
«لا تخلو الارض عن الحجة اما ظاهرا مشهورا او غائبا مستورا».
اقول: ممکن است بلکه بعيد نيست که جمله:
وَ قال‌َ الإِنسان‌ُ ما لَها متعلق بما بعد باشد که ميفرمايد: