اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما أُمِرُوا إِلاّ لِيَعبُدُوا اللّه‌َ مُخلِصِين‌َ لَه‌ُ الدِّين‌َ حُنَفاءَ وَ يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَ يُؤتُوا الزَّکاةَ وَ ذلِک‌َ دِين‌ُ القَيِّمَةِ «5»
و امر نشدند مگر به اينکه بپرستند خداي متعال را از روي خلوص که غير او را نپرستند و دين خود را خالص کنند براي او و ديني جز دين او را اختيار نکنند و از ساير اديان اعراض نمايند و بپا بدارند نماز را و ادا کنند زکاة را و اينکه است دين
جلد 18 - صفحه 189
پا بر جا.
دين مقدس اسلام دين سمحه سهله است هيچ امر مشکلي در او نيست که ميفرمايد: ما يُرِيدُ اللّه‌ُ لِيَجعَل‌َ عَلَيکُم مِن حَرَج‌ٍ وَ لکِن يُرِيدُ لِيُطَهِّرَکُم وَ لِيُتِم‌َّ نِعمَتَه‌ُ عَلَيکُم لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ مائده آيه 9، و نيز ميفرمايد: وَ ما جَعَل‌َ عَلَيکُم فِي الدِّين‌ِ مِن حَرَج‌ٍ مِلَّةَ أَبِيکُم إِبراهِيم‌َ هُوَ سَمّاکُم‌ُ المُسلِمِين‌َ حج آيه 78، و نيز ميفرمايد: يُرِيدُ اللّه‌ُ بِکُم‌ُ اليُسرَ وَ لا يُرِيدُ بِکُم‌ُ العُسرَ بقره آيه 185.
اقول: دين مقدس اسلام مشتمل بر سه جزء است اول علم بعقائد حقه و به احکام اسلاميه و بفوائد صفات حميده و مضار اخلاق رذيله. دوم تزکيه نفس از صفات خبيثه و تحليه بملکات حسنه، سوم عمل بارکان دينيه از فعل واجبات و مستحبات و ترک محرمات.
اما علم اگر مقايسه کنيم با اينکه هايي که اشتغال بتحصيل دارند در اينکه مدارس جديده بايد هيجده سال هر سالي يک کلاس طي کنند بشرط آنکه مردود نشوند و تجديدي نگردند تا ديپلم و ليسانسه شوند و يک حقوقي بدست آورند، و اگر اهل صنعت باشند بايد سالهاي دراز شاگردي کنند تا استاد صنعت شوند، و اما علوم ديني دست بالايش اگر يک ماه همت کنند و نزد عالم ديني زانو بزمين زنند تمام عقايد حقه و تمام مسائل دينيه و تمام محاسن و مضار اخلاقيه را فرا ميگيرند بلکه ميتوان گفت در ظرف يک هفته.
و اما عمل باحکام دينيه نماز هفده رکعت در شبانه روز واجب است که با آداب و شرائطش يک ساعت بيشتر نيست، زکاة چهل يک يا بيست يک يا ده يک مال براي دستگيري از فقراء، خمس پس از اخراج مئونه سال آن هم بهمه چيز تعلق نميگيرد، صوم در سال يک ماه آن هم از اول شب تا صبح بخوريد و بياشاميد که ميفرمايد: أُحِل‌َّ لَکُم لَيلَةَ الصِّيام‌ِ الرَّفَث‌ُ إِلي نِسائِکُم- الي قوله تعالي- وَ کُلُوا وَ اشرَبُوا حَتّي يَتَبَيَّن‌َ لَکُم‌ُ الخَيطُ الأَبيَض‌ُ مِن‌َ الخَيطِ الأَسوَدِ مِن‌َ الفَجرِ ثُم‌َّ أَتِمُّوا الصِّيام‌َ إِلَي اللَّيل‌ِ بقره آيه 187 آن هم بسياري معاف هستند، و اما حج يک مرتبه در دوره عمر بر شخص مستطيع
جلد 18 - صفحه 190
واجب ميشود و مصارف حج هم بمقدار يک فرش و قالي در منزل يا لوازم تشريفات نميشود، و اما جهاد مشروط بحضور امام و اجازه او و بسط يد او است از ائمه اطهار در دوره بني اميه و خلفاء و بني عباس هيچگونه اقدامي در امر جهاد نداشتند، و در دوره غيبت هم واجب نيست و اما امر بمعروف و نهي از منکر مشروط بشرائطي است که بايد فاعل و تارک علم بمعروفيت و منکريت داشته باشد و احتمال تأثير هم بدهد و ضرر و خطري بر آمر و ناهي نداشته باشد. و بالجمله هيچکدام اينها امر مشکلي و حرجي ندارد.
و اما اخلاقيات حسن و قبح او واضح و روشن است حتي بر آنکه متخلق باخلاق رذيله است اگر ديگري اينکه صفت را داشته باشد بد ميداند خود ظلم ميکند اما اگر کسي باو ظلم کرد بد ميداند، و ازاله اخلاق رذيله و تحليه بصفات حميده امر نفسي است بسهولت ميتوان انجام داد لذا ميفرمايد:
وَ ما أُمِرُوا إِلّا لِيَعبُدُوا اللّه‌َ که عبد اصنام و شمس و آتش و گاو و غير اينها نباشيد و مشرک نشويد و موحد باشيد و مثل نصاري که سه خدا گفتند اب و إبن و روح القدس و يهود که آدم و عزيز و خود را ابناء اللّه دانستند نباشيد.
مُخلِصِين‌َ لَه‌ُ الدِّين‌َ چيزي داخل در دين نکنيد و بدعت نگذاريد و چيزي از دين را منکر نشويد، و در عبادات ريا و سمعه نباشد و تمام نظر بخدا باشد و بس.
حُنَفاءَ حنيف تمايل و تحري بدين مستقيم است و حنف بتحريک استقامت است و دين حنيف دين مستقيم است که هيچ اعوجاجي در او نباشد، و حنيفه سمحة سهلة مستقيمة المائلة عن الباطل الي الحق الّتي لا ضيق فيها.
وَ يُقِيمُوا الصَّلاةَ برپا ميدارند نماز را يعني امر شده‌ايد که بپا داريد نماز را، و اقامه نماز بمجرد اتيان بفرائض نيست بلکه نگذاريد نماز از بين برود، و ما در مجلد اول اوائل سوره بقره آيه 3 وَ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ بسط مفصلي در باب نماز و شرائط و آداب آن و معني اقامه داده‌ايم احتياج بتکرار ندارد بآنجا مراجعه کنيد.
وَ يُؤتُوا الزَّکاةَ امر شده‌ايد باداء زکاة که به نه چيز تعلق ميگيرد غلات
جلد 18 - صفحه 191
اربعه گندم جو خرما کشمش و انعام ثلاثه شتر گاو و گوسفند و نقدين طلا و نقره سکه‌دار و شرح اينها را و شرائط آنها را و زمان تعلق و وقت اداء و به کمي تعلق ميگيرد مفصلا در همان آيه در جمله: وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقُون‌َ داده‌ايم با بيان ساير انفاقات غير الزکاة.
وَ ذلِک‌َ دِين‌ُ القَيِّمَةِ دين پا برجا که جامع سعادت دنيا و آخرت است و مورث نجات از مهالک نشأتين است همين دين مقدس اسلام است با شرائطي که مکرر اشاره شده که عمده آنها اعتقاد بامامت دوازده امام بدون بدعت در دين و انکار ضروري و اهانت بمقدسات ديني و معاصي که باعث زوال دين ميشود.