آیه ۵ سوره بینه

سوره بینه(البينة)، آیه ۵ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۸

وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ

و به آنها دستوری داده نشده بود جز اینکه خدا را بپرستند در حالی که دین خود را برای او خالص کنند و از شرک به توحید بازگردند، نماز را برپا دارند و زکات را بپردازند؛ و این است آیین مستقیم و پایدار!

معنی کلمات و عبارات
«وَ مَآ أُمِرُوا إِلاّ لِیَعْبُدُوا اللهَ»: حرف واو، حالیّه است. حرف (لِ) به معنی (أَنْ) است، و تقدیر چنین است: إِلاّ بِأَنْ یَعْبُدُوا اللهَ. «مُخْلِصِینَ»: مخلصانه (نگا: اعراف / ، یونس / ، عنکبوت / ). «حُنَفَآءَ»: حقگرایانه (نگا: حجّ / ). «مُخْلِصِینَ ... حُنَفَآءَ»: حال اوّل و دوم ضمیر فاعلی (و) هستند. «دِینُ الْقَیِّمَةِ»: آئین راست و درست. دین ارزشمند. اضافه موصوف به صفت است. مانند مسجدالجامع، مسجدالحرام، دارالآخره (نگا: یوسف / نحل / )، عذاب الحریق (نگا: آل‌عمران / انفال / ). ذکر (ه) برای مبالغه است (نگا: روح‌البیان. روح‌المعانی).
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، هرگز به شرک و بندگى غیر او فرمان نداده است. «و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه» ۲ - ادیان آسمانى، از تعالیم انحرافى مبرّا بوده و مردم را تنها به عبادت خداوند، اخلاص، اعتدال در دین، اقامه نماز و پرداخت زکات، فرمان داده اند. «و ما تفرّق الذین أُوتوا الکتب ... و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین حنفاء و یقیموا الصلوة و یؤتوا الزکوة» حصر در «إلاّ لیعبدوا اللّه»، حصر اضافى و در مقایسه با تفرقه اى است که آیه قبل آن را گریبان گیر پیروان ادیان آسمانى دانسته بود. بنابراین مفاد آیه این است که خداوند، به تفرقه فرمان نداده است; بلکه خواسته او توحید، اعتدال، نماز و زکات است. ۳ - امت هاى پیشین، با وجود برهانِ روشن الهى، گرفتار عبادت غیر خدا شده، خود را به آن موظف مى پنداشتند. «و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه» تعبیر «و ما اُمروا...»، تعریض به تفرقه گران است که نباید امر خدا را بهانه قرار دهند; زیرا او به شرک فرمان نداده است. ۴ - ادیان آسمانى، با یکدیگر هماهنگ بوده و اختلافات دینى مردم ارتباطى به تعالیم آنها ندارد. «و ما تفرّق الذین ... و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین» ۵ - انجام دادن وظیفه بندگى در برابر خداوند، در گرو منحصر دانستن شریعت، به ادیان آسمانى است. «لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین» «دین»، اسم تمام کارهایى است که خداوند با آن عبادت مى شود. این کلمه، در معانى دیگر; از قبیل «جزاء»، «اسلام»، «عادت»، «عبادت» و «طاعت» (قاموس) و به صورت استعاره در معناى شریعت (مفردات راغب) نیز استعمال شده است. سیاق آیه با معانى عبادت، طاعت و شریعت تناسب بیشترى دارد. ۶ - خداوند، در تمام ادیان آسمانى انسان ها را به بندگى خالصانه و به دور از انحراف، فرمان داده است. «و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین حنفاء» «حنیف» (مفرد «حنفاء»)، به معناى کسى است که به سوى دین درست و راست، تغییر جهت داده است (مقاییس اللغة). ۷ - اقامه نماز و پرداخت زکات، فرمانى الهى براى پیروان تمام ادیان آسمانى «و ما أُمروا إلاّ ... و یقیموا الصلوة و یؤتوا الزکوة» ۸ - استوارى و سامان بخشى، ویژه دینى است که بدون پیرایه باشد و مردم را به عبادت خالصانه و معتدل، اقامه نماز و پرداخت زکات فرمان دهد. «و ما أُمروا إلاّ... و ذلک دین القیّمه» ۹ - ادیان آسمانى، داراى استقامت و مایه پایدار ماندن مردم است. «و ذلک دین القیّمه» «قیّمة»، در معانى «قوام بخش» و «مستقیم» هر دو استعمال شده است. در عبارت «دین القیّمة»، موصوف به صفت خود اضافه شده و حرف «تاء» در «قیّمة» براى مبالغه است. برخى آن را صفت براى موصوف محذوف و اصل تعبیر را «دین الکتب القیّمة» (اشاره به «کتب قیّمة» در آیات قبل) یا «دین الملّة القیّمة» (دین امت استوار) مى دانند. در این صورت، حرف «تاء» نشانه تأنیث خواهد بود. ۱۰ - عبادت خداوند، عقاید توحیدى، اداى نماز و پرداخت زکات، سامان دهنده امور انسان ها است. «لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین حنفاء و یقیموا الصلوة و یؤتوا الزکوة و ذلک دین القیّمة» ۱۱ - اهل کتاب، دین خود را با تعالیم غیر الهى، آمیختند و خود به انحراف کشیده شدند. «و ما تفرّق الذین أُوتوا الکتب ... و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین حنفاء» اوامر الهى براى اهل کتاب، بیش از امورى بوده که این آیه از آنها یاد کرده است. بنابراین اکتفا به آنها، تعریض به اهل کتاب خواهد بود که خود را با آن امور، بیگانه ساخته بودند. ۱۲ - اهل کتاب، به نماز و زکات در آیین خویش، بى اعتنا بودند. «و ما تفرّق الذین أُوتوا الکتب ... و ما أُمروا إلاّ... و یقیموا الصلوة و یؤتوا الزکوة» ۱۳ - اسلام، دینى توحیدى و معتدل و فراخوان مردم به اقامه نماز و پرداخت زکات «و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه مخلصین له الدین حنفاء و یقیموا الصلوة و یؤتوا الزکوة» مراد از «الذین اُوتوا الکتاب» - که مرجع ضمیر «أمروا» است - ممکن است آن دسته از اهل کتاب باشد که به اسلام کفر ورزیدند. در این مبنا، «الذین کفروا» در آیه اول نیز، به همان گروه نظر دارد. ۱۴ - سرپیچى کافران اهل کتاب و مشرکان، از پذیرش اسلام و محروم ساختن خویش از توحید، اعتدال، نماز و زکات، شگفت آور است. «لم یکن الذین کفروا ... منفکّین ... و ما أُمروا إلاّ لیعبدوا اللّه ... حنفاء و یقیموا الصلوة و یؤتوا الزکوة» چنانچه جمله «و ما أمروا...»، ناظر به اوامر اسلامى باشد، مفاد آیه - با توجّه به ارتباط آن با آغاز سوره - این مى شود که مگر اسلام، چه اوامرى دارد که کافران، همچنان از مرام خود منفکّ نشده و به این دین روى نمى آورند؟!; این دین که سراسر توحید و نماز و زکات است، چه فرمان نادرستى در آن است که آنان از پذیرش این دین، امتناع مىورزند؟!.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۲)
  • ضرورت خالص کردن دین برای خدا+۱ آیه
  • لزوم اخلاص و قصد قربت در پرداخت زکات
  • ضرورت اخلاص در عبادت+۸ آیه
  • لزوم اخلاص و قصد قربت در نماز+۲ آیه
  • ایین اسلام، ایینی ثابت، استوار و قوامبخش+۳ آیه
  • امر خدا به رعایت اعتدال+۱ آیه
  • احتجاج خداوند با اهلکتاب برای پرهیز از اختلاف به وجود تعالیم توحیدی در کتابهای اسمانی+۱ آیه
  • اقامه نماز از تکالیف اهلکتاب+۱ آیه
  • پرداخت زکات از تکالیف اهلکتاب+۱ آیه
  • وجوب عبادت خدا برای اهلکتاب+۳ آیه
  • توحید عبادی، از فرمانهای مؤکّد خداوند+۴ آیه
  • پرستش خدای یگانه، مایه اتّحاد و همبستگی در پیروان ادیان الهی+۳ آیه
  • توحید، از اعتقادات مشترک بین پیروان ادیان الهی و کتابهای اسمانی+۲ آیه
  • دعوت شدن اهلکتاب به توحید، از سوی خدا+۲ آیه
  • دعوت شدن مشرکان به توحید، از جانب خداوند+۱ آیه
  • اسلام، دینی جاودانه و همیشگی+۵ آیه
  • توحید و یکتاپرستی، دینی استوار و جاودانه+۱ آیه
  • حرمت اختلاف در دین+۳ آیه
  • لزوم اخلاص، در نماز+۶ آیه
  • وجوب اخلاص، در دین و دینداری+۲ آیه
  • وجوب پرداخت زکات بر اهل کتاب+۱ آیه
  • اعتبار قصد قربت، در پرداخت زکات+۱ آیه
  • لزوم عبادت و بندگی خداوند+۲ آیه
  • وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۹ آیه
  • وجوب نماز بر اهل کتاب+۱ آیه
  • لزوم اقامه نماز به قصد قربت و نیّت خالص+۳ آیه
  • نماز و زکات، از دستورات و احکام ثابت دین
  • اهل کتاب، اختلاف کنندگان در دین+۱ آیه
  • ضرورت خالص کردن دین، برای خدا
  • دین الهی، ثابت و پایدار در طول تاریخ
  • دین حنیف، استوار و پایدار+۱ آیه
  • دعوت خداوند، به پیروی از دین حنیف+۲ آیه
  • دین توحیدی و مطابق فطرت، دین قیّم و حافظ مصالح حیاتی انسانها+۳ آیه
  • همه پیروان کتب اسمانی موظّف به پیروی از دین واحد و استوار+۱ آیه
  • پرداخت زکات، مایه قوام و سامان دهنده امور اجتماعی+۱ آیه
  • موظّف بودن اهل کتاب، به پرداخت زکات+۱ آیه
  • پرداخت زکات، از مهم ترین تکالیف شریعت الهی و ارکان عملی ان+۴ آیه
  • حکم پرداخت زکات، از ارکان دین قیّم الهی
  • پرداخت زکات، نشانه قرار داشتن در راه میانه و معتدل و عدم گمراهی
  • دینداری و پایبندی به ان، عامل پرداخت زکات
  • خودداری کافران از اهل کتاب، از پرداخت زکات+۲ آیه
  • کافران تارک زکات، در زمره شرّترین و بدترین موجودات+۳ آیه
  • مشرکان تارک زکات، از جمله شرّترین و بدترین موجودات+۳ آیه
  • خودداری مشرکان و اهل کتاب از پرداخت زکات، از موجبات قرار گرفتن انان در زمره بدترین مردمان+۲ آیه
  • خودداری از پرداخت زکات، از عوامل ورود به جهنّم و خلود در ان+۲ آیه
  • زکات، از احکام تشریع شده در شرایع پیشین+۲ آیه
  • زکات، از ارکان دین
  • وجوب پرداخت زکات بر اهل کتاب+۱ آیه
  • اعتبار قصد قربت، در پرداخت زکات+۱ آیه
  • پرداخت زکات، از تکالیف واجب و مهم شرایع پیشین+۲ آیه
  • مشرکان، مامور توحید و پرستش خدای یگانه+۱ آیه
  • مشرکان، مکلّف به عبادات واجب و احکام خدا+۴ آیه
  • دعوت شدن مشرکان به توحید+۱ آیه
  • ماموریّت مشرکان به پرداخت زکات+۲ آیه
  • سرپیچی مشرکان، از پرداخت زکات+۳ آیه
  • موظف بودن مشرکان به برپایی نماز+۱ آیه
  • عبادت خالصانه، سبب استحکام و استواری دین ادمی
  • لزوم عبادت خدا و ضرورت پرهیز از پرستش غیر او، فرمان خداوند به انسانها+۱ آیه
  • وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۹ آیه
  • فراخوانی مردم به عبادت خالصانه برای خدا، از جانب انبیا+۲ آیه
  • خداوند، فراخوان انسانها به عبادت خالصانه اش+۴ آیه
  • عبادت خدای یکتا، از تعالیم دین حنیف و صراط مستقیم الهی
  • خداوند، فراخوان انسانها به عبادت+۴ آیه
  • دعوت به عبادت، دارای پیشینه، در ادیان و کتب اسمانی گذشته
  • کافران، مکلّف به اجرای تکالیف الهی+۱ آیه
  • کافران، مکلّف به پذیرش اسلام+۴ آیه
  • جاودانه بودن دین پیامبر صلی الله علیه و اله تا قیامت، از اختصاصات ان حضرت+۳ آیه
  • اقامه نماز، از عوامل پایداری و استواری در دین
  • اقامه نماز، مایه قوام و ساماندهنده امور اجتماعی+۱ آیه
  • لزوم ادای نماز، با اخلاص و قصد قربت+۵ آیه
  • وجوب نماز بر اهلکتاب+۱ آیه
  • لزوم اقامه نماز به قصد قربت و نیّت خالص+۳ آیه
  • موظّف بودن مشرکان به برپایی نماز+۲ آیه
  • وجوب اخلاص در دین و پایبندی به توحید+۱ آیه
  • وجوب اخلاص، در نماز+۵ آیه
  • وجوب پرداخت زکات بر اهلکتاب+۱ آیه
  • اعتبار قصد قربت، در پرداخت زکات+۱ آیه
  • وجوب عبادت و بندگی خداوند+۲ آیه
  • وجوب عبادت خداوند بر اهل کتاب+۲ آیه
  • وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۹ آیه
  • وجوب نماز بر اهلکتاب+۱ آیه
  • وجوب اقامه نماز به قصد قربت و نیّت خالص+۳ آیه
واژه‌ها