تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِکُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِکُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْساءُ وَ الضَّرَّاءُ وَ زُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتى نَصْرُ اللَّهِ أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ (214)
شأن نزول: در واقعه جنگ احد که شکست بر مسلمانان وارد شد، بعضى کشته و برخى اسير شدند، مشرکين اصحاب پيغمبر را ملامت نمودند که شما خود را به مهلکه انداختيد اگر حق بوديد مبتلا نگشتى و ظفر يافتى؛ آيه شريفه نازل شد براى تسليه خاطر مسلمانان:
أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ: آيا گمان مى‌کنيد اى مؤمنان اينکه داخل شويد بهشت را، وَ لَمَّا يَأْتِکُمْ: و حال آنکه نيامده است شما را، مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِکُمْ: حال آن کسانى که گذشتند پيش از شما، مَسَّتْهُمُ الْبَأْساءُ وَ الضَّرَّاءُ: رسيد ايشان را سختى و ناکامى و شکستگى و گرسنگى در دنيا. حاصل آنکه گمان مى‌کنيد اى مؤمنان که رايگان بهشت رويد بدون اينکه اذيت و آزار و محنت و بلا به شما رسيده باشد مانند گذشتگان. مراد انبياء و اولياء و مؤمنان گذشته‌اند که در بلا و سختى شدند. وَ زُلْزِلُوا: و متزلزل شدند به هيجان ابتلاء و محن و اضطراب احوال، لکن صابران از ايشان ثابت ماندند بر شدت و سختى در امر دين. حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ: تا آنکه مى‌گفت پيغمبر به جهت استنصار و دعا، وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ: و آن کسانى که ايمان آوردند با او، مَتى نَصْرُ اللَّهِ: کى باشد نصرت خدا، يعنى پيغمبر و مؤمنين فزع نمودند بدرگاه خدا براى عطف توجه نصرت و رحمت سبحانى. حق تعالى براى انجاح مطالب ايشان و اطلاع آنان فرمود: أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ: آگاه باشيد بدرستى که يارى نمودن
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 382
خدا مؤمنان را نزديک است.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است مؤمنان را به آنکه وادى ايمان را بلاها و ابتلائاتى است، و بدون رنج محنت گنج محبت حاصل نگردد، و بى‌تحمل مشقت و سختى نصيب رحمت بهشتى ميسر نشود، و لذا تأکيدات بسيار در اين قسمت وارد شده از جمله:
در خرايج- از حضرت سيد سجاد عليه السّلام قال: فما تمدّون اعينکم لقد کان من قبلکم ممّن هو على ما انتم عليه يؤخذ فيقطع يده و رجله و يصلب ثمّ تلى ام حسبتم ان تدخلوا الجنّة «1» (الخ) فرمود: پس چشم انتظار نباشيد شما، هر آينه بودند کسانى قبل از شما که به سبب ايمان گرفته شدند به سختى، پس قطع گرديده شد دست و پايش و دار زده شد به مقابل ايمانش و ثابت ماند، پس آيه شريفه تلاوت فرمود.
و حضرت صادق عليه السّلام فرمود: سلوا ربّکم العفو و العافية فانّکم لستم من رجال البلاء فانّه من کان قبلکم من بنى اسرائيل شقّوا بالمناشير على ان يعطوا الکفر فلم يعطوا «2». يعنى سؤال کنيد پروردگار خود را عفو و عافيت، پس بدرستى که شما نيستيد مردان اهل بلا، به تحقيق بودند قبل از شما کسانى که با شانه‌هاى آهنين بدن آنها را شانه کردند بر اينکه کافر شوند، کشته شدند و کافر نشدند.
در موعظه لقمانيه- قال لقمان يا بنىّ انّ اللّه يجرّب العبد الصّالح بالمحن و البلايا کما يجرّب الذّهب بالنّار «3». لقمان به پسر خود فرمايد: بدرستى که خدا آزمايش فرمايد بنده صالح را به محنتها و بلاها چنانچه آزمايش کنند طلا را به آتش.