اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
اقرَأ بِاسم‌ِ رَبِّک‌َ الَّذِي خَلَق‌َ «1»
اما الکلام في فضلها: اکثر مفسرين گفتند: اينکه سوره اولين سوره است که بر
جلد 18 - صفحه 163
پيغمبر نازل شده بعضي گفتند: سوره مدثر، بعضي گفتند: سوره حمد که فاتحة الکتاب ناميده شده، و اينکه سوره از سور عزائم است که سجده واجبه دارد مثل سوره سجده و فصلت و النجم و از اينکه جهت در نماز جايز نيست قرائت آنها و همچنين در حال جنابت و حيض و ساير احداث کبار، و در فضل آن از إبن بابويه مسندا از حضرت صادق (ع) فرمود:
(من قرأ في يومه او ليلته اقرأ باسم ربک ثم مات في يومه او في ليلته مات شهيدا و بعثه اللّه شهيدا و احياه شهيدا، و کان کمن ضرب بسيفه مع رسول اللّه (ص)
و اخباري براي حفظ مال از سارق و حفظ از خطرات دريا در کشتي، و دارد که ثواب قرائت تمام سور مفصلات را دارد.
اقرَأ يعني خدا را باسماء مقدسه بايد خواند چنانچه ميفرمايد: سَبِّح‌ِ اسم‌َ رَبِّک‌َ الأَعلَي و ميفرمايد: قُل‌ِ ادعُوا اللّه‌َ أَوِ ادعُوا الرَّحمن‌َ أَيًّا ما تَدعُوا فَلَه‌ُ الأَسماءُ الحُسني بني اسرائيل آيه 110، وَ لِلّه‌ِ الأَسماءُ الحُسني فَادعُوه‌ُ بِها اعراف آيه 180 و از اينکه جهت در هر کاري بايد اولا بسم اللّه گفت که فرمودند:
(کل امر ذي بال لم يبدا ببسم اللّه فهو ابتر)
و لذا در اوائل هر سوره بسم اللّه دارد، در شروع بطعام بسم اللّه، در ذبيحه اگر بدون بسم اللّه باشد ميته ميشود، در شروع بجماع در نطفه اثر دارد، و بسياري از موارد ديگر. و بالجمله انسان بايد از ذکر غافل نباشد و بزرگترين عبادات است که ميفرمايد: اتل‌ُ ما أُوحِي‌َ إِلَيک‌َ مِن‌َ الکِتاب‌ِ وَ أَقِم‌ِ الصَّلاةَ إِن‌َّ الصَّلاةَ تَنهي عَن‌ِ الفَحشاءِ وَ المُنکَرِ وَ لَذِکرُ اللّه‌ِ أَکبَرُ عنکبوت آيه 45.
بِاسم‌ِ رَبِّک‌َ الَّذِي خَلَق‌َ تمام ممکنات از صدر اول نور مقدس نبوي تا مادة- المواد معدوم صرف بودند (کان اللّه و لم يکن معه شي‌ء) از نيستي بهستي آورد بصرف ايجاد که (خلقت الاشياء بالمشية و خلقت المشية بنفسها) «خالق کل شي‌ء و هو علي کل شي‌ء قدير» و در ميان مخلوقات خلقت انسان عجيب‌تر است که گفتند اعجوبة الدهر است:
تو خود يک چيزي و چندين هزاري || دليل از خويش روشنتر نداري
لذا ميفرمايد:
164