تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
کُتِبَ عَلَيْکُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ کُرْهٌ لَکُمْ وَ عَسى أَنْ تَکْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَکُمْ وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَکُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (216)
کُتِبَ عَلَيْکُمُ الْقِتالُ: واجب شد بر شما جهاد نمودن با دشمنان دين با شرايط. وَ هُوَ کُرْهٌ لَکُمْ: و حال آنکه قتال، مکروه و ناپسند باشد براى شما، يعنى مکروه طباع و شاق است بر شما، و کراهت امر خدا را نيست در جهاد، بلکه مقتضاى طبع بشرى آنست که تلف مال و هلاک نفس را کاره باشد.
وَ عَسى أَنْ تَکْرَهُوا شَيْئاً: و شايد که ناپسند داريد چيزى را به نفرت طبيعى و بشرى، وَ هُوَ خَيْرٌ لَکُمْ: و حال آنکه آن چيز نيکو و خير باشد براى شما، يعنى جميع آنچه مکلف هستيد، طبع کاره آنست، و حال آنکه صلاح شما در دنيا و فلاح شما است در آخرت. و جهاد نيز از آن جمله
«1» منهج الصادقين، جلد اوّل، صفحه 461.
«2» بحار الانوار، جلد 50، صفحه 103، حديث هشتم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 385
مى‌باشد، زيرا شما مکروه داريد و حال آنکه خير شما باشد در دنيا از ظفر و غنيمت و غلبه بر دشمنان و اعزاز دين، و هم در آخرت به حسب رتبه شهادت و نعيم مخلد و درجات عليين خلد برين.
وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً: و شايد که دوست داريد چيزى را به مقتضاى طبيعت و شهوت، يعنى تمام آنچه از آن منع و نهى شده‌ايد نفس آن را مايل و آرزو و مشتاق است. وَ هُوَ شَرٌّ لَکُمْ: و حال آنکه آن شر است براى شما در دنيا، زيرا نحوست و نکبت دارد، و هم در آخرت که موجب عذاب و نقمت باشد. و از جمله آن تخلف از جهاد است که در دنيا موجب تحمل ذلت و غلبه دشمن، و هم در آخرت سبب دورى از ثواب بهشت و دخول در عذاب عظيم است. وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ: و خداى تعالى مى‌داند آنچه خير دين و دنيا و آخرت شما است، و شما نمى‌دانيد آن را.
شيخ ابو الفتوح رازى روايت نموده از ابن عباس که روزى خدمت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بودم، فرمود: ابن عباس، راضى باش به آنچه خدا براى تو مقدر فرموده اگرچه خلاف هواى نفس تو باشد که اين را خدا در کتاب خود ذکر فرموده. گفتم: کجاست يا رسول اللّه؟
فرمود: عَسى أَنْ تَکْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَکُمْ.
تبصره: چون ذات بارى تعالى حکيم است، يعنى عالم باشد به تمام مصالح امور؛ بنابراين کليه اوامر و نواهى الهى موافق با مصلحت و خير و صلاح دنيا و آخرت بندگان در آن باشد، اگرچه نفس انسانى را مکروه و ناپسند آيد، زيرا ممکن است نفس چيزى را کراهت دارد که در حقيقت خير و نفع داشته باشد، چنانچه در نفوس غير مربيه نسبت به فرامين الهى اين مطلب ملاحظه مى‌شود. و البته مؤمن حقيقى، تسليم محض خواهد بود در مقابل اوامر و نواهى سبحانى به امتثال و فرمانبردارى.