تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ قِتالٍ فِيهِ قُلْ قِتالٌ فِيهِ کَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ کُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ إِخْراجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَکْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَ الْفِتْنَةُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا يَزالُونَ يُقاتِلُونَکُمْ حَتَّى يَرُدُّوکُمْ عَنْ دِينِکُمْ إِنِ اسْتَطاعُوا وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْکُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ کافِرٌ فَأُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أُولئِکَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ (217)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 386
شأن نزول: دو ماه از واقعه بدر، حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در جمادى الاخر، «عبد اللّه بن جحش» را بر هشت نفر امير نمود با نامه‌اى فرمود: در دو منزلى مدينه نامه را بگشا و عمل کن. مضمونش آنکه: با اصحاب خود به بطن نخله فرود آى سر راه قريش، و آنها را مقتول و اسير نموده غنيمت آنها را به مدينه آور. پس از رفتن و مشغول شدن به حرب تا غره شهر رجب را آخر جمادى الاخر تصور نموده، قتال نمودند. مشرکين زبان اعتراض گشوده که ماه حرام را حلال کرديد. خبر به حضرت رسيد، عبد اللّه را فرمود: من نگفتم در ماه حرام کشتن و اسيرى را ترک کن.
گفت: گمان نموديم آخر جمادى باشد، آخر روز معلوم شد. پس حضرت اسيران و غنايم رد نمود، قريش هم کتابى خدمت پيغمبر فرستادند و سؤال از قتال در ماه حرام نمودند؛ آيه شريفه نازل شد «1»:
يَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ: سؤال مى‌کنند تو را از ماه حرام، قِتالٍ فِيهِ:
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 312 (با اندکى تفاوت)- منهج الصادقين، جلد اوّل، صفحه 464.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 387
مقاتله نمودن در آن. قُلْ قِتالٌ فِيهِ کَبِيرٌ: بگو اى پيغمبر کارزار و جنگ در ماه حرام گناه بزرگ مى‌باشد. وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ: و بگو به آنها که بازداشتن مردمان از راه خدا که دين اسلام و آنچه موجب قرب بنده است به خدا از طاعات و عبادات و خيرات و مبرات، وَ کُفْرٌ بِهِ: و کافر شدن به خداى يگانه، وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ: و بازداشتن مردمان از مسجد الحرام، وَ إِخْراجُ أَهْلِهِ مِنْهُ: و بيرون نمودن اهل مسجد از مسجد که پيغمبر و اصحاب او باشد از مکه که بر مسجد مشتمل است، أَکْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ: بزرگتر است نزد خدا از قتل، يعنى اين چهار چيز مذکوره: بازداشتن مردمان از اسلام، کافر شدن به خدا، منع مردمان از مسجد الحرام، و بيرون نمودن از مکه، که از قريش صادر شده، بزرگتر است از حيث گناه نزد خدا از قتل خطائى که از عبد اللّه و اصحابش واقع شده. وَ الْفِتْنَةُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ: و فتنه‌اى که از قريش صادر شود از شرک و صدّ و منع و آنچه باعث فساد است، بزرگتر باشد از قتل به خطا، و اقبح و افضح باشد از آن. وَ لا يَزالُونَ يُقاتِلُونَکُمْ: و هميشه مشرکان به تعصب و عناد مقاتله کنند با شما مؤمنان، حَتَّى يَرُدُّوکُمْ عَنْ دِينِکُمْ: تا برگردانند شما را از دين شما که اسلام است. اين کلام اخبار است از دوام عداوت کفار به مؤمنان و عدم انفکاک ايشان از آن تا آنکه مؤمنان را از دين اسلام بازدارند. إِنِ اسْتَطاعُوا: اگر بتوانند و قادر باشند.
بعد از آن بجهت مبالغه تهديد اهل اسلام فرمايد از ارتداد که: وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْکُمْ عَنْ دِينِهِ: و هر که برگردد و مرتد شود از دين خود که اسلام است، فَيَمُتْ وَ هُوَ کافِرٌ: پس بميرد و حال آنکه کافر باشد، يعنى به ارتداد باقى ماند تا بميرد، فَأُولئِکَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ: پس آن گروه مرتد، باطل شود عملهاى صالح آنها از ايمان و طاعات، فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ: در دنيا و آخرت، اما در دنيا که استحقاق مال و زن و ميراث از ايشان مسلوب گردد، و اما در آخرت که مستحق ثواب نخواهند بود. وَ أُولئِکَ أَصْحابُ النَّارِ: و آن جماعت مرتد ملازم آتش جهنم، هُمْ فِيها خالِدُونَ: ايشان در جهنم و
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 388
عذاب مخلد و دائم باشند که خلاصى از عقاب براى آنها نخواهد بود.