اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
وَ الضُّحي «1» وَ اللَّيل‌ِ إِذا سَجي «2»
قسم بر روشنايي روز و بشب که تاريکي او برقرار و ساکن و مستقر ميشود.
(وَ الضُّحي) روشنايي روز از اول طلوع فجر است تا ذهاب حمره مغربيه، و بعضي گفتند: موقعي که آفتاب پهن ميشود، بعضي گفتند: ظهر است که خورشيد وسط- النهار ميرسد و سايه شاخص بمنتها درجه کوتاهي ميرسد که اول وقت نماز ظهر است و اول وقت فضيلت.
اقول: اقسامي از روشنايي داريم يکي خلقت انوار مقدسه محمّد و آل، و خلقت موجودات که ماهيات آنها از ظلمت نيستي بروشنايي هستي ميآيند، يکي قلوب مؤمنين بنور ايمان که از ظلمت کفر خارج ميشوند، يکي قلوب علماء بنور علم که از ظلمت جهل بيرون ميآيند، يکي توبه که ظلمت معاصي را برطرف ميسازد، يکي اعمال صالحه که قلب را روشن ميکند، يکي نامه عمل مؤمن و نور صورت او که صحراي محشر را روشن ميکند و از همه بالاتر: اللّه‌ُ نُورُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ ... الايه نور آيه 35. و در حق مؤمنين ميفرمايد: يَوم‌َ تَرَي المُؤمِنِين‌َ وَ المُؤمِنات‌ِ يَسعي نُورُهُم بَين‌َ أَيدِيهِم وَ بِأَيمانِهِم ... الايه حديد آيه 12.
وَ اللَّيل‌ِ إِذا سَجي يعني ظلمت شب مستقر ميشود، و در حق اصحاب نار ميفرمايد: کَأَنَّما أُغشِيَت وُجُوهُهُم قِطَعاً مِن‌َ اللَّيل‌ِ مُظلِماً أُولئِک‌َ أَصحاب‌ُ النّارِ هُم فِيها خالِدُون‌َ يونس آيه 27.