تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اللَّيْلِ إِذا سَجى «2»
وَ اللَّيْلِ: و سوگند به شب، إِذا سَجى: آنگاه که فرا گيرد تاريکى او، يا ساکن شوند اهل آن و اصوات آنها ساکت شود.
شأن نزول- در اوّل مرتبه که حضرت پيغمبر اظهار دعوت و مردمان را دعوت به دين اسلام نمود، اهل مکّه رسولى به مدينه فرستادند که شخصى در ميان ما پديد آمده، اسم او حضرت محمد بن عبد اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است و در کمال عقل و فطانت و به حسب و نسب از همه برتر و از حيث خلق و خلق به نهايت مرتبه رسيده. لکن دعوى دينى کند که پدران ما بر آن دين نبوده‌اند و ما جماعتى امّى هستيم، حقيقت و بطلان او بر ما مشتبه است و شما کتاب‌ها خوانده‌ايد و مى‌دانيد، ما را خبر دهيد که در هيچ کتابى نام او هست، شايد آن شخص موعود همين باشد. جواب نوشتند: او را امتحان کنيد به سه مسئله:
1- قصّه اصحاب کهف.
2- حکايت ذو القرنين.
3- حقيقت روح.
اگر هر سه را جواب دهد يا هيچ کدام را جواب ندهد، او پيغمبر خدا نيست و اگر دو تا را جواب و ديگرى را ندهد، رسول خدا است و آنچه مى‌گويد حقّ و صدق است، و او کسى است که در کتب سابقه وصف شده. چون پيغام به اهل مکه رسيد، اشراف خدمت حضرت رسيدند و سه مسئله را پرسيدند. حضرت
جلد 14 - صفحه 249
فرمود من هم مثل شما بشر هستم و تا وحى به من از جانب خدا نيايد، اطلاع ندهم. به حکمت و مصلحت الهى چندى وحى نازل نشده کفّار زبان اعتراض گشوده، گفتند: «انّ محمّدا ودّعه ربّه و قلاه»: خداى پيغمبر واگذاشت او را و دشمن گرفت او را. حضرت از شنيدن اين کلام محزون و دلتنگ شد. حق تعالى به جهت رد قول کفار اين سوره نازل فرمود؛ «1» سوگند به روز و سوگند به شب آنگاه که بيايد تاريکى او،