تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ «10»
وَ أَمَّا السَّائِلَ: و اما فقراى سؤال کننده را، فَلا تَقْهَرْ: پس زجر مکن و بانک بر ايشان مزن و محروم مساز ايشان را. يا طالبان علم شريعت را از تعليم و افاده منع مکن. بعد از نزول اين آيه، حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يتيمان را بيشتر از پيش ملاطفت فرمودى و انواع احسان و مرحمت در حق ايشان منظور داشتى.
تنبيه- دو دستور و وظيفه دينى را در اين آيه فرمايد:
اول- مراعات يتيم که تأکيد بسيار در آن وارد شده:
1- قرب الاسناد- فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: من کفّل يتيما و کفّل نفقته کنت انا و هو فى الجنّة کهاتين، و قرن بين اصبعيه المسبّحة و الوسطى: هر که کفالت کند يتيمى را و کفالت کند خرج او را باشم من و او در بهشت مانند اين دو، و انگشت سبّابه و وسطى به هم نزديک نمود «1».
2- من مسح يده على رأس يتيم ترحّما له اعطاه اللّه بکلّ شعرة نورا يوم القيمة و کتب بکلّ شعرة مرّت يده عليها حسنة: فرمود هر که مسح کند دست خود را به سر يتيمى، ترحّم نسبت به او، عطا فرمايد به هر موئى نورى روز قيامت و بنويسد به هر موئى که بگذرد دست او بر آن حسنه‌اى «2».
3- فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: مرور نمود حضرت عيسى عليه السّلام به قبرى که صاحبش را عذاب مى‌کردند. پس سال بعد مرور
«1» قرب الاسناد (مکتبة نينوى الحديثة- طهران)، ج 1، ص 45.
«2» ثواب الاعمال شيخ صدوق (چ حيدرى 1391) باب «ثواب من مسح يده على رأس يتيم» جمع بين دو روايت 1 و 2.
جلد 14 - صفحه 258
کرد، عذاب نمى‌کردند. از خدا سؤال نمود، وحى فرمود حق تعالى به او:
يا روح اللّه، به درستى که از او ولد صالحى بود، پس اصلاح نمود راهى را و جاى داد يتيمى را، پس آمرزيدم او را به عملى که پسر او به جا آورد «1».
دوم- از وظيفه مذکوره در آيه: توجه به سائل:
1- معانى الاخبار- صدوق (رحمه اللّه) فرمود رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: للسّائل حقّ و ان جاء على الفرس: براى سائل حقى است، اگرچه بيايد با اسب «2».
2- فرمود: لا تردّ السّائل و لو بشقّ تمرة: رد نکنيد سائل را اگرچه به نصف خرما باشد «3».
3- و قال: لو لا انّ المساکين يکذبون ما افلح من ردّهم: فرمود: اگر نبود که فقرا دروغ گويند، رستگار نمى‌شد کسى که آنها را ردّ نمايد «4».
4- به حضرت موسى عليه السّلام حق تعالى خطاب فرمايد: يا موسى اکرم السّائل اذا اتاک بردّ جميل او اعطاء يسير: اى موسى اکرام کن سائل را زمانى که آمد تو را به ردّ نيکو يا به عطاى چيز کمى «5».
5- حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: لا تستح من اعطاء القليل فانّ الحرمان اقلّ منه. شرم منما از اعطاى چيز کم، به درستى که نااميدى و محرومى از آن کمتر است «6».
«1» بحار الانوار چ جديد ج 75، ص 2 روايت 2. بنقل از امالى صدوق.
«2» جامع الاخبار (چ اصفهان- 1365 هج)، فصل 96، ص 157.
«3». بحار الانوار چ جديد، ج 96، ص 170 روايت 2 بنقل از جامع الاخبار. جامع الاخبار (چ اصفهان- 1365 هج)، فصل 98، ص 159.
«4». بحار الانوار چ جديد، ج 96، ص 171 روايت 4، بنقل از نوادر راوندى. و بهمين مضمون جامع الاخبار، فصل 98، ص 159.
«5» کافى ج 8 (روضه کافى)- چ حيدرى- ص 45.
«6» غرر الحکم و درر الکلم (چ چهارم)- ج 2، فصل 85، ص 807 روايت 114.
جلد 14 - صفحه 259