آیه ۱۰ سوره ضحی

سوره ضحی(الضحى)، آیه ۱۰ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶

معنی کلمات و عبارات
«لا تَنْهَرْ»: با خشونت مران. برخی سائل را خواهان دانش و پرسش کننده از مسائل علمی شمرده‌اند.
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - خداوند، پیامبر(ص) را از رد درخواست گدایان و راندن خشونت آمیز آنان از خود، برحذر داشت. «و أمّا السائل فلاتنهر» «نَهْر» (مصدر «لاتنهر»); یعنى، کسى را با فریاد خشونت آمیز از خود راندن. (مفردات راغب) ۲ - راندن سائل از خود و بازداشتن او از تقاضاى کمک، رفتارى ناپسند و مورد نهى خداوند «و أمّا السائل فلاتنهر» ۳ - لزوم انفاق به کمک خواهان مستمند «و أمّا السائل فلاتنهر» ۴ - خداوند، با یادآورى دوران فقر پیامبر(ص) و امدادهاى خویش به آن حضرت، او را بر انفاق به مستمندان فرمان داد. «و وجدک عائلاً فأغنى ... و أمّا السائل فلاتنهر» ۵ - از خود راندن اهل تحقیق و بى پاسخ گذاشتن سؤالات آنان، نکوهیده و ناروا است. «و أمّا السائل فلاتنهر» «سائل»، کلمه اى است مطلق و بر پرسشگران و اهل تحقیق نیز قابل تطبیق است. ۶ - خداوند، با بیان هدایت هاى خویش به پیامبر(ص) و رهانیدن آن حضرت از ناآگاهى ها، او را به آموختن دانسته هاى خود به جویندگان آن تشویق کرد. «و وجدک ضالاًّ فهدى ... و أمّا السائل فلاتنهر» ۷ - نعمت هاى خداوند، فراتر از خواسته هاى او از انسان است. «فاوى ... فأغنى ... فلاتقهر ... فلاتنهر» خداوند، در بیان نعمت هایش بر پیامبر(ص)، از پناه دادن و ثروتمند ساختن آن حضرت سخن مى گوید; ولى در مقابل او را تنها به مقهور نساختن یتیم و جواب رد ندادن به سائل مکلف مى سازد. مقایسه این دو روش، و جنبه اثباتى و سلبى در آنها، بیانگر نکته یاد شده است. ۸ - توجّه به رسیدن عطاى خداوند، پیش از کمک خواستن از او، زمینه پرهیز از دریغ داشتن کمک، به کسانى است که دست نیاز به سوى انسان دراز مى کنند. «و وجدک عائلاً فأغنى ... و أمّا السائل فلاتنهر» خداوند در آیات پیشین، پیامبر(ص) را متوجّه ساخت که به مجرد فقیر یافتن آن حضرت، وى را غنى ساخت و اکنون از او مى خواهد که از رد حاجتمندان - آن هم پس از اظهار نیاز کردن آنان - بپرهیزد. مقایسه آن عطا و این فرمان، بیانگر برداشت یاد شده است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۳)
  • لزوم انفاق به متکدّیان نیازمند+۱ آیه
  • سایلان مستمند، دارای شخصیّتی همچون دیگر انسانها
  • دور نمودن خشونتامیز و طرد متکدّیان نیازمند، مورد نهی خدا و عملی ناپسند
  • نهی خداوند، از رفتار خشونتامیز با نیازمندان سایل و ردّ و طرد انان
  • حرمت ردّ کردن محتاجان و انفاق نکردن به انان
  • نهی خداوند از رفتار خشونت امیز با نیازمندان سایل و طرد انان
  • جواز درخواست کمکهای اقتصادی از سوی فقیران، بدون اصرار+۴ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور برحذر بودن از رد درخواست گدایان و راندن خشونت امیز انان از خود
  • توجّه به عطایای الهی، سبب اجتناب از برخورد خشونت امیز با سایل+۱ آیه
  • نهی خداوند، از برخورد خشونت امیز با متکدّی+۱ آیه
  • دلداری پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند، با نزول ایات و برشمردن نعمتهای الهی بر وی، پس از قطع موقت وحی+۳ آیه
  • فرمان خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر انفاق به فقرا، با یاداوری دوران فقر ان حضرت+۱ آیه
  • برحذر شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از ردّ درخواست فقرا و بینوایان از سوی خداوند
  • راندن سایلان و بینوایان از خود و بازداشتن انها از تقاضای کمک، رفتاری ناپسند و مورد نهی خداوند
  • لزوم انفاق به کمک خواهان مستمند و فقیر
  • فرمان خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر انفاق به فقرا، با یاداوری دوران فقر ان حضرت+۱ آیه
  • طرد فقیران گدا و سؤال کننده، مورد نهی خداوند
  • توصیه الهی به محمّد صلی الله علیه و اله، برای انفاق به مستمندان
  • «لاتَنهَر»
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۴ آیه
  • بینیاز کردن پیامبر صلی الله علیه و اله از احتیاجات زندگی، مستلزم پرهیز ان حضرت، از برخورد خشن با نیازمندان+۱ آیه
  • دستور خدا به محمّد صلی الله علیه و اله در مورد انفاق بر مستمندان، با یاداوری دوران فقر ان حضرت+۱ آیه
  • ممنوعیت پیامبر صلی الله علیه و اله از ردّ درخواست گدایان و راندن خشونتامیز در معاشرت با انان
واژه‌ها