تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِکَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (218)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا: بدرستى که آنانکه ايمان آوردند به خدا و رسول و معتقدات حقه ايمانيه، وَ الَّذِينَ هاجَرُوا: و آنانکه هجرت نمودند از اوطان خود براى اعلاى کلمه حق يا حفظ دين، وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ: و جهاد کنند در راه خدا، أُولئِکَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ: آن گروه متصفه به اين صفات سه گانه اميدوار باشند رحمت و بخشايش الهى را که به مثوبات ابديه نائل شوند. وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ: و خداى تعالى بسيار بسيار آمرزنده مؤمنان است از آنچه صادر شده از ايشان از خطا و کمى احتياط در ملاحظه اوامر و نواهى سبحانى.
تنبيه: در آيه شريفه اشاراتى است:
1- اصحاب در باره عبد اللّه و تابعينش گمان کردند به سبب توبه، گناهان آنها آمرزيده شد، لکن اجرى ندارند؛ آيه شريفه نازل شد که اميدوار ثواب بوده باشند.
2- چون آيات شريفه عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب، بنابراين شامل است در هر عصر و زمان کسانى که متصف به صفات سه گانه باشند.
3- صفات ثلاثه مذکوره را شرحى است:
اولا: ايمان شامل است توحيد و نبوت و امامت و معاد و تمام معتقدات از اصول و فروع و اقرار به آنچه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از جانب خدا آورده، و نيز دوام و ثبات ايمان تا آخر عمر شرط است و الّا ايمان چند سال فايده نخواهد داشت.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 389
ثانيا: هجرت و مهاجرت را حديث شريف علوى عليه السّلام شرحى فرمايد، علامه مجلسى در 15 و 16 بحار روايت نموده: يقول الرّجل هاجرت و لم يهاجر انّما المهاجرون الّذين يهجرون السّيئات و لم يأتوا بها و يقول الرّجل جاهدت و لم يجاهد انّما الجهاد اجتناب المحارم و مجاهدة العدوّ و قد يقاتل اقوام فيحبّون القتال لا يريدون الّا الذّکر «1». مى‌گويد شخص هجرت نمودم، و حال آنکه هجرت نکرده؛ بتحقيق مهاجرين کسانيند که هجرت نمايند از گناهان و بجا نياورند آن را. و نيز شخص گويد: جهاد نمودم و حال آنکه جهاد نکرده؛ بتحقيق جهاد اجتناب از محرمات و مجاهده با دشمن است.
و گاهى جماعتى مقاتله کنند و دوست دارند آن را اراده ندارند مگر ذکر و سمعه را.
4- منطوق فرمايش متصفين صفات سه گانه اميدوار باشند رحمت الهى را، مفهوم آن دلالت دارد بر آنکه غير آنها مورد چنين اميدوارى نخواهند بود.
5- ختم آيه شريفه تحريک و ترغيب بندگان است به غفران سبحانى و بخشايش نامتناهى الهى.