اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَأَمّا مَن أَعطي وَ اتَّقي «5» وَ صَدَّق‌َ بِالحُسني «6» فَسَنُيَسِّرُه‌ُ لِليُسري «7»
پس اما کسي که عطا داشته باشد و دستگيري کند و تقوي داشته باشد و تصديق کند بخوبي ما آسان ميکنيم کارهاي او را بآساني. گفتند: شأن نزول اينکه آيه شريفه در مورد ابو دحداح بوده و شرحش بطور خلاصه اينکه که: رجلي از انصار نخله خرمايي داشت اينکه نخله يک مقدار شاخه‌هاي او در خانه يکي از انصار بود موقعي که خرما ميرسيد و بعض آنها در خانه او ميريخت و بسا اطفال صاحب خانه بعض آن دانه‌هاي خرما را بر ميداشتند در دهان ميگذاشتند صاحب نخله بدون اذن وارد خانه ميشد براي برداشتن خرماها و اگر در دهان اطفال بود با انگشت از دهان آنها بيرون ميکشيد. صاحب خانه خدمت پيغمبر شکايت کرد حضرت صاحب نخله را ملاقات نموده باو فرمود: اينکه نخله را بمن بده بازاء يک نخله در بهشت او اباء و امتناع کرد، حضرت فرمود بازاء يک حديقه در بهشت باز امتناع کرد. ابو دحداح از اينکه قضيه با خبر شد خدمت پيغمبر رسيد عرض کرد: اگر من اينکه نخله را تقديم شما کردم آن حديقه که باو وعده داديد بمن ميدهيد!- حضرت قبول فرمود آمد نزد صاحب نخله و پس از گفتار زيادي از او خريد به چهل نخله و جمعي را هم شاهد گرفت و آمد تقديم حضرت کرد حضرت هم بصاحب خانه عطا فرمود. اينکه آيه شريفه و آيه بعد در مدح ابو دحداح و ذم صاحب نخله نازل شد.
جلد 18 - صفحه 139
اقول: اولا ما مدرک معتبري بر اينکه قضيه نداريم. و ثانيا اگر اينکه قضيه صدق باشد در مدينه بوده و اينکه سوره مبارکه مکيه است. و ثالثا آيه شريفه عموم دارد قضيه شخصيه نيست لذا ميپردازيم بتفسير آيه:
(فَأَمّا مَن أَعطي) بذل مال است في سبيل اللّه در واجبات مثل زکاة و خمس و ساير حقوق واجبه و در دستگيري از فقراء و گرفتارها و عتق عبيد و اعلاء کلمه اسلام و در راه دين و ساير عبادات ماليه از واجبات و مستحبات.
(وَ اتَّقي) تقواي از بخل و منع حقوق و از راه حرام پيدا کردن و براه حرام مصرف کردن.
وَ صَدَّق‌َ بِالحُسني بوعده‌هاي الهي در مثوبات اينکه عبادات ماليه و بفرمايشات پيغمبر و ائمه طاهرين که در قرآن ميفرمايد: مَثَل‌ُ الَّذِين‌َ يُنفِقُون‌َ أَموالَهُم فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ کَمَثَل‌ِ حَبَّةٍ أَنبَتَت سَبع‌َ سَنابِل‌َ فِي کُل‌ِّ سُنبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللّه‌ُ يُضاعِف‌ُ لِمَن يَشاءُ وَ اللّه‌ُ واسِع‌ٌ عَلِيم‌ٌ بقره آيه 261. و در اخبار بر هر يک از اينها چه مثوبات دنيوي و اخروي بيان فرموده تمام اينها را بجان و دل قبول کرده و تصديق نموده و بر طبقش عمل کرده.
فَسَنُيَسِّرُه‌ُ لِليُسري در تمام امور خداوند بر او سهل و آسان ميفرمايد چه در کارهاي دنيوي و مشکلات و چه در امور اخروي از حين نزع و قبر و برزخ و صحراي محشر و دخول بهشت.