کلمه «اثم» به گفته‌ى راغب در مفردات، به کارى گويند که انسان را در انجام کارهاى خير کُند و سست کند.
سؤال اوّلِ مردم درباره‌ى حکم خمر و ميسر است. کلمه «خمر» به معناى پوشش است و لذا به پارچه‌اى که زنان سرِ خود را با آن پوشانده و مراعات حجاب مى‌کنند، «خمار» مى‌گويند. از آنجا که شراب، قدرت تشخيص را از عقل گرفته ودر واقع آن را مى‌پوشاند، به آن «خمر» مى‌گويند.
همچنين کلمه‌ى «مَيسر» از «يسر» به معناى آسان است. گويا در قمار، طرفين مى‌خواهند مال همديگر را به آسانى بربايند.
اين آيه در پاسخ پرسش آنها مى‌فرمايد: شرابخوارى و قماربازى، گناهان بزرگى هستند، گرچه ممکن است منافعى داشته باشند. چنانکه عده‌اى از راه کشت انگور يا شراب فروشى و گروه‌هايى با داير کردن قمارخانه، ثروتى بدست مى‌آورند. در کتاب‌هاى علمى وتربيتى، آثار وعوارض منفى شراب و قمار به تفصيل بازگو شده است.
در اينجا فهرستى از آنچه در تفسيرنمونه در باب زيان‌هاى شراب وقمار آمده است، مى‌آوريم:
1. کوتاه شدن عمر.
2. عوارض منفى در کودکان. مخصوصاً اگر آميزشى در حال مستى صورت گيرد.
3. گسترش فساد اخلاقى وبالا رفتن آمار جنايات از قبيل: سرقت، ضرب وجرح، جرائم جنسى و افزايش خطرات و حوادث رانندگى. از يکى از دانشمندان نقل شده است که اگر دولت‌ها نيمى از شراب فروشى‌ها را ببندند، ما نيمى از بيمارستان‌ها و تيمارستان‌ها را مى‌بنديم.
قمار نيز از جمله عوامل هيجان، بيمارى‌هاى عصبى، سکته‌هاى مغزى و قلبى، بالا رفتن ضربان قلب، بى اشتهايى، و رنگ پريدگى و ... است. همچنان که بررسى کنندگان، سى درصد آمار جنايات را مرتبط با قمار دانسته‌اند. در ضمن قمار، در شکوفايى اقتصادى نقش تخريبى داشته و نشاط کار مفيد را از بين مى‌برد. در بعضى از کشورهاى غير اسلامى نيز در
جلد 1 - صفحه 342
سال‌هايى قمار را ممنوع و غير قانونى اعلام کرده‌اند. مثلًا انگلستان در سال 1853، شوروى در سال 1854 و آلمان در سال 1873 قمار را ممنوع اعلام کردند.
سؤال دوّمِ مردم درباره‌ى انفاق است که مى‌پرسند چه چيزى را انفاق کنند؟ آيه در جواب مى‌فرمايد: «عفو» را! عفو در لغت علاوه بر گذشت و آمرزش به معناى حدّ وسط، مقدار اضافى، و بهترين قسمت مال آمده است و هر يک از اين معانى نيز با آيه سازگار است و ممکن است مراد از عفو، همه‌ى اين معانى باشد. يعنى اگر خواستيد انفاق کنيد، هم مراعات اعتدال را نموده و همه‌ى اموالتان را يکجا انفاق نکنيد تا خود نيازمند نشويد و هم در موقع انفاق، از بهترين اموال خود بدهيد. چنانکه قرآن در جاى ديگر مى‌فرمايد: «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ» «1» به نيکى نمى‌رسيد مگر از آنچه دوست داريد انفاق کنيد.
در تفاسير آمده است که تحريم شراب به صورت تدريجى بوده است. زيرا اعراب، گرفتار شراب بودند و لذا آيات، به تدريج آنها را آماده پذيرش تحريم نمود. ابتدا اين آيه نازل شد:
«تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَکَراً وَ رِزْقاً حَسَناً» «2» از انگور، هم نوشابه‌ى مست کننده و هم رزق نيکو بدست مى‌آيد. يعنى شراب، رزق حسن نيست. بعد اين آيه نازل شد: «فِيهِما إِثْمٌ کَبِيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَکْبَرُ» ضرر شراب و قمار براى مردم، بيشتر از منفعت آنهاست. و سپس اين آيه نازل شد: «لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُکارى» «3» به هنگام نماز نبايد مست باشيد. و در خاتمه حرمت دائمى و علنى بيان شد؛ «إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ ... رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ» «4» شراب و قمار ... نجس و از اعمال شيطان هستند.