تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ يَسْئَلُونَکَ عَنِ الْيَتامى قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُکُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَکِيمٌ (220)
ترجمه
در دنيا و آخرت و مى‌پرسند تو را از يتيمان بگو اصلاح نمودن براى ايشان بهتر است و اگر آميزش کنيد با آنها پس برادران شمايند و خدا ميداند مفسد را از مصلح و اگر خواسته بود خدا هر آينه در رنج افکنده بود شما را همانا خداوند غالب درستکار است.
جلد 1 صفحه 278
تفسير
قمى از حضرت صادق (ع) روايت نموده که چون آيه إِنَّ الَّذِينَ يَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً نازل شد هر کس نزد او يتيمى بود خارج کرد پرسيدند از پيغمبر (ص) از حکم اخراج يتيمان اين آيه نازل شد و در مجمع از صادقين عليهما السلام نقل نموده که چون آيه و آتوا اليتامى اموالهم نازل شد مردم کراهت پيدا کردند از مخالطه با يتيمان و مشکل شد امر بر آنها و شکايت نمودند به پيغمبر (ص) و اين آيه نازل شد و در کافى از حضرت صادق (ع) و عياشى از حضرت باقر (ع) نقل نموده که در باب مخالطه با يتيمان فرمودند خارج ميکنى از اموال آنها بقدر کفايتشان و خارج ميکنى از مال خودت بقدر کفايت خود پس صرف مينمائى و خرج ميکنى آنمال مشترک را راوى عرض ميکند اگر چند نفر يتيم باشند بزرگ و کوچک بعضى لباسشان بهتر و بعضى خوراکشان بيشتر است و در اموال شريکند تکليف چيست امام ميفرمايد قيمت لباس هر کس بايد از مال خودش برداشته شود ولى در خوراک بايد مشترک باشند چون بزرگ و کوچک خوراکشان نزديک بيکديگر است پس خلاصه مفاد آيه آنستکه مداخله شما در اصلاح امور يتيمان بهتر است از اجتناب نمودن و کناره‌گيرى از امور آنها و اگر در مخارج شرکت با آنها نمائيد بنحويکه معمول و متعارف است که شرکا با يکديگر معامله مينمايند سزاوار است زيرا آنها هم برادران دينى شما هستند و حق برادران دينى آنستکه معاشرت و معاضدت با يکديگر داشته باشند بدون تجاوز و تعدى بحقوق يکديگر و خدا ميداند حال کسيرا که براى اصلاح مداخله در امور يتيمان مى‌نمايد و امتياز ميدهد آنرا از حال کسى که براى افساد و استفاده از مال آنها دخالت مى‌کند و هر کس را بحسب نيت و عمل او مجازات مى‌نمايد و پاداش ميدهد و اگر ميخواست خداوند بمشقت مى‌انداخت شما را و تجويز نمينمود مشارکت شما را با يتيمان و مداخله شما را در امور ايشان و او غالب و قادر است بر هر چه بخواهد و افعال و احکامش بر طبق حکمت و بقدر وسع و طاقت است و در کافى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که از آنحضرت سؤال نمودند ما وارد ميشويم بر يکى از دوستان خود در خانه چند يتيم که در آن منزل دارند و خادمى براى آنها هست که خدمت ما را مى‌نمايد و بسا ميشود که غذاى رفيق خودمان را ميخوريم که غذاى آنها هم در آن هست چه ميفرمائيد در اين باب آنحضرت فرمود اگر ورود شما براى آن يتيمان منفعتى دارد باکى نيست و اگر ضرر دارد جائز نيست شما خودتان بصيرت داريد بحال خود و
جلد 1 صفحه 279
خدا هم مصلح و مفسد را ميشناسد و در روايتى وارد شده است که نبايد از اموال آنها بکسى چيزى برسد همانا او آتش است و قول خداوند فى الدنيا و الآخره در صدر اين آيه متعلق است بتتفکرون در آيه سابقه و اشاره است بلزوم عمل نمودن بآنچه صلاح دو سراى در آن باشد که بايد بتفکر در امور درک نمود.