تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِکَةٍ وَ لَوْ أَعْجَبَتْکُمْ وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِکٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکُمْ أُولئِکَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَ يُبَيِّنُ آياتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَکَّرُونَ (221)
ترجمه
و نکاح نکنيد زنان مشرکه را تا ايمان آورند و هر آينه کنيز مؤمنه بهتر است از زن مشرکه اگرچه خوش آيد از او شمار او نه زن دهيد مردان مشرک را تا ايمان آورند و هر آينه غلام مؤمن بهتر است از آزاد مشرک اگرچه خوش آيد از او شما را آنگروه ميخوانند بسوى آتش و خدا ميخواند بسوى بهشت و آمرزش باذن خود و بيان ميکند آيات خود را براى مردم باشد که ايشان بپذيرند..
تفسير
خوش آمدن مرد از زن يا بعکس اگرچه بدوا متبادر از آن از حيث جمال است ولى بعد از تامل شامل ميشود حيث ثروت و مکنت و عزت و شوکت و کفايت و درايت و امثال اينها را ولى هيچ يک از اين جهات در مقابل اسلام و ايمان قدر و منزلتى ندارد و تا کفائت حاصل نشود بين زن و مرد بقبول اسلام اگر يکى از آندو کافر باشند نبايد مواصلت نمود و کنيز و غلام مسلمان بهتر است براى ازدواج با مرد و زن مسلمان از زن و مرد آزاد کافر اگرچه در نهايت جمال و کمال و جاه و جلال و قوه و مال باشند و جلب توجه و جذب قلوب نمايند چون کفار دعوت ميکنند مسلمانان را بکيش خودشان که ميکشاند انکيش شخص را بسوى آتش پس نبايد با آنها معاشرت و مواصلت نمود و خدا دعوت مى‌کند بسوى ايمان و طاعت که موجب دخول جنت و مغفرت است بسبب او امر و نواهى که اذن الهى و توفيق ربانى است و آيات بينات پروردگار موجب اتعاظ و تذکر است و قمى فرموده صدر اين آيه که دلالت بر عدم جواز نکاح زن مشرکه دارد منسوخ است به آيه الْيَوْمَ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّيِّباتُ در سوره مائده چون ذيل آن دلالت دارد بر جواز نکاح زن کتابيه براى مرد مسلمان و اين بيان از نعمانى هم نقل شده است و بنظر حقير جواز مخصوص بمتعه است و بايد در نکاح دائم احتياط نمود و در بعضى از روايات اين باب حکمت جواز و عدم آنرا بيان فرموده‌اند که چون زن تابع دين شوهر ميشود بواسطه ضعف اعتقاد تزويج
جلد 1 صفحه 280
آن تجويز شده است ولى مرد تابع زن نميشود بلکه ممکن است او را بدين خود درآورد لذا منع شده است از تزويج بآن در هر حال از اين آيه شريفه استفاده مى شود که آنچه در امر مواصلت مهم است مراعات دين همسر است و در اخبار ائمه اطهار هم پسند دين و خلق را مناط قرار داده‌اند و انصاف آنستکه عقلا هم بايد اين دو امر مراعات شود و ملاحظه مال و جمال و جاه و جلال نشود که هيچ کدام دوام و ثباتى ندارند جمال که چند روزى بيشتر نيست و هر چه باشد از نظر مى‌افتد چيزهاى ديگر هم جز موجب کبر و غرور و نخوت و طغيان و سرکشى نيست که بمراتب تحمل آنها براى مرد شريف سخت‌تر از زندگى بقناعت و سازش با فقر است کسانى که تجربه کرده‌اند ميدانند بنده چه عرض ميکنم و پيرامون اين امور نمى‌گردند و کسانيکه در خيال باطل و طمع خام غوطه‌ورند بهيچ وجه تصديق نخواهند نمود تا به ثمره آن فائز شوند مرد و زن اگر متدين و با اخلاق شدند چون بوظائف دينى و اخلاقى خودشان با يکديگر سلوک مى‌نمايند هر قدر هم فقير باشند باز در آسايش و خوشى با يکديگر زندگانى ميکنند ولى اگر ببدين و بد اخلاق باشند هر قدر متمول و متعين هم باشند بعذاب اليم در دنيا و آخرت مبتلا خواهند بود در خبر است کسى که تزويج کند براى مال محروم از آن خواهد شد و کسيکه تزويج کند براى جمال مى‌بيند از او چيزيرا که ناخوش دارد پناه بخدا اگر زن فاسد باشد که جان و مال و عرض و ناموس و دنيا و آخرت مرد را بباد ميدهد بنظر حقير در امر مواصلت اولا بايد ديانت و تقواى شخص و خانوادگى طرف را ملاحظه نمود ثانيا نجابت و اخلاق را ثالثا رشد و سنخيت را باين معنى که هر صنفى با اهل صنف و نوع خود وصلت کند و تا اندازه که موجب تنفر طبع نشود اگر ملاحظه جمال شود هم بد نيست و مبادا که پيرامون مال و جاه باشد که جز خسران دنيا و آخرت نصيبى ندارد.
من آنچه شرط بلاغت است با تو ميگويم
تو خواه از سخنم پند گير و خواه ملال
و الحمد للّه على کل حال.