تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِکَةٍ وَ لَوْ أَعْجَبَتْکُمْ وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِکٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکُمْ أُولئِکَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَ يُبَيِّنُ آياتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَکَّرُونَ (221)
شأن نزول: حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شخصى مرثد نام را به مکه فرستاد تا جماعت مسلمانان درمانده را مخفيانه از کفار بيرون آورد.
چون به مکه رسيد زنى مشرکه عناق نام که با او قبل از اسلام سابقه داشت نزد او آمده دوستى قديمى و وصال او را صحبت داشته. مرثد گفت: اسلام، ميان من و تو حائل شده، اين امر منوط است به اجازه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. عناق در غضب شده مشرکان را از سرّ او خبر داد. آنها آمدند به سر او ريختند و او را زدند. عاقبت گريخته به مدينه آمد، واقعه را خدمت
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 396
حضرت عرضه داشت؛ آيه شريفه نازل شد: «1» وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ: و نکاح منمائيد اى مؤمنان زنان مشرکه را، حَتَّى يُؤْمِنَ: تا اينکه ايمان آورند. وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ: و هر آينه کنيز مؤمنه به خدا و رسول، خَيْرٌ مِنْ مُشْرِکَةٍ: بهتر است از زن آزاد مشرکه و کافره به خدا و رسول. وَ لَوْ أَعْجَبَتْکُمْ: و اگرچه به شگفت آورد آن زن شما را به کثرت مال و حسن و جمال خود. يا مراد مطلق امرئه باشد خواه آزاد يا مملوکه، چه همه مردمان عباد و اماء خدا هستند. چنانکه مردان مؤمنه را جايز نيست که زنان مشرکه را نکاح کنند، همچنين، وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِينَ: و به نکاح در نياوريد زنان مؤمنه را به مردان مشرک، يعنى جايز نيست زنان مؤمنه به نکاح مردان مشرک درآيند به هيچ وجه. حَتَّى يُؤْمِنُوا: تا اينکه ايمان آرند به خدا و پيغمبر.
بعد از آن در بيان علت نهى از مواصلت اهل شرک و ترغيب در مواصلت مؤمنان مى‌فرمايد: وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ: و هر آينه بنده مؤمن، خَيْرٌ مِنْ مُشْرِکٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکُمْ: بهتر است از مرد مشرک و اگرچه به شگفت آورد شما را آن مرد مشرک به سبب مال و جلالش. أُولئِکَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ: آن مشرکين و مشرکات مى‌خوانند مردمان را به آتش جهنم، يعنى ترغيب مردمان کنند به سبب مواصلت و مصاحبت به کفرى که موجب وصول به جهنم است. پس موالات و مظاهرت با آنها شايسته اهل ايمان نيست، و لذا فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم المرء على دين خليله و قرينه «2»: يعنى شخص بر دين دوست و همنشين خود باشد.
وَ اللَّهُ يَدْعُوا: (مضاف و محذوف اقامه مضاف اليه مقام مضاف به جهت تفخيم شأن. اى اولياء اللّه) يعنى و دوستان خدا که مؤمنان هستند
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 317.
«2» بحار الانوار، جلد 74، صفحه 201، حديث 40- اصول کافى، جلد 2، صفحه 375، حديث سوّم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 397
مى‌خوانند مردمان را، إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ: بسوى بهشت و آمرزش، يعنى بسوى اعتقاد صحيح مطابق واقع که آن ايمان به خدا و رسول و معتقدات حقه است. بِإِذْنِهِ: به توفيق خدا و تيسير او، و يا به امر و اراده او. وَ يُبَيِّنُ آياتِهِ لِلنَّاسِ: و بيان و روشن فرمايد خدا احکام خود را که نشانه حلال و حرامند براى مردمان، لَعَلَّهُمْ يَتَذَکَّرُونَ: براى اينکه متذکر شوند و پند پذيرند، يا باشند به حيثيتى که اميد تذکر از آنها متصور باشد به جهت آن چيزى که مرکوز «1» است در عقول ايشان از ميل به خير و موافقت امر خدا و مخالفت نفس و هوى.
تذکره: احکام نکاح مشرکه و کتابيه در کتب فقهيه عنوان شده است.