اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
نِساؤُکُم حَرث‌ٌ لَکُم فَأتُوا حَرثَکُم أَنّي شِئتُم وَ قَدِّمُوا لِأَنفُسِکُم وَ اتَّقُوا اللّه‌َ وَ اعلَمُوا أَنَّکُم مُلاقُوه‌ُ وَ بَشِّرِ المُؤمِنِين‌َ (223)
(زنان شما محل کشت شمايند پس بيائيد کشتزار خود را هر جا و هر وقت که بخواهيد و براي خودتان پيش بفرستيد و از معصيت خدا بپرهيزيد و بدانيد که شما خدا را ملاقات کنندگانيد و مؤمنين را مژده بده) حرث در لغت بمعني کشت و زرع است و بمعني محل زرع يعني کشتزار نيز استعمال ميشود چنانچه در اينجا آمده است و تشبيه نساء بکشتزار بواسطه اينست که زن محل قرار گرفتن نطفه است و نطفه بمنزله بذر است که در رحم زن کشت ميشود و فرزند حاصل اينکه بذر است علاوه بر اينکه محل انتفاعات و تمتعات و التذاذات ديگر نيز هست بلکه معين و ياور در امور زندگي و انيس و همدم آدمي در هر حالي است.
فَأتُوا حَرثَکُم أَنّي شِئتُم يعني از زنان خود بهره برداري کنيد و با آنها نزديکي نمائيد بهر نحو که ميخواهيد، انّي از ادات استفهام و شرط است و براي آن سه معني ذکر نموده‌اند: اينکه، متي و کيف يعني براي استفهام و شرط از حيث مکان و زمان و کيفيت استعمال ميشود و بسياري از مفسرين عامّه در اينکه آيه بمعني اينکه شرطيه مکانيه گرفتند يعني هر جا که بخواهيد، قبل يا دبر، و بعضي بمعني متي گرفتند يعني هر زمان که بخواهيد ولي از حضرت صادق عليه السّلام
جلد 2 - صفحه 447
در روايت کرده‌اند که مراد تعميم از جهت کيفيت است يعني هر طور که بخواهيد و بهر کيفيت که مايل باشيد، ايستاده نشسته خوابيده، از طرف جلو از طرف خلف و غير اينها و استدلال بکلمه حرث نمودند زيرا در غير قبل جاي حرث نيست و آيه را ردّ بر يهود دانستند که گفتند دخول در قبل از طرف خلف موجب لوچ شدن اولاد ميگردد و همچنين در حال قيام و سر زانو را منع نمودند.
وَ قَدِّمُوا لِأَنفُسِکُم بمعني پيش فرستادن است يعني براي انتفاع خودتان در آخرت از اعمال صالحه و عبادات واجبه و مستحبه پيش بفرستيد و البته هر چه از لحاظ کميت بيشتر و از لحاظ کيفيت بهتر باشد نفعش زيادتر در آنجا عايد شما خواهد بود و نه تنها اعمال صالحه نافع است بلکه معارف الهي و کمالات علمي و اخلاقي هر چه بالاتر باشد مقام قرب بحق بالاتر خواهد بود. وَ اتَّقُوا اللّه‌َ خدا را نگاه داريد و از معصيت او بپرهيزيد و اوامر او را اطاعت نمائيد، اينکه دو جمله مشتمل بر جميع وظائف ديني و تکاليف اخلاقي و علمي است.
وَ اعلَمُوا أَنَّکُم مُلاقُوه‌ُ مرجع ضمير «ملاقوه» ممکن است اثر و نتيجه عمل باشد يعني بدانيد که به نتيجه اعمال خود ميرسيد و آن را ملاقات مينمائيد اگر خوب است جزاء خوب و اگر بد است جزاء بد «النّاس مجزيون باعمالهم ان خيرا فخير و ان شرا فشر» و ممکن است مرجع ضمير (اللّه). و اشاره بروز قيامت باشد که يوم لقاء اللّه است بمعناي ملاقات رحمت يا العياذ باللّه ملاقات غضب الهي است.
وَ بَشِّرِ المُؤمِنِين‌َ رجوع از خطاب جمع بمفرد است يعني التفات از خطاب بمؤمنين بخطاب پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم، و مراد بشارت ببهشت و مثوبات اخروي که خاصه مؤمنين ميباشد.
448