تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِي لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ «9»
بعد از آن به جهت تقرير اتصاف او سبحانه به اين که عزيز و غالب و حميد و منعم است، مى‌فرمايد: الَّذِي لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: آن خدائى که مر او را ثابت است پادشاهى آسمان‌ها و زمين‌ها، وَ اللَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ: و خداى بر همه چيزها از افعال و اقوال مؤمن و کافر و غيره، شَهِيدٌ: گواه و عالم به آن است. بنابراين ذاتى که متصف به اين صفات باشد، مستحق آن است که به او ايمان آريد و ذات او را پرستش کنيد، نه آنکه در حق او کافر شويد و طريق کفران پيش گيريد.
بيان- روايتى ديگر از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام منقول است که اصحاب اخدود مجوس بودند و در احکام ملّت خود اختلاف کردند. بدين جهت کتابشان را به آسمان بردند، و زعم آنها آن بود که خمر مباح است. بعضى از ملوک آنان خمر خورد و مست شد و با خواهران خود مباشرت کرد. چون به خود آمد، نادم شد و اين حکايت در ميان رعيّت او مشهور شد. در طلب تخليص اين امر شنيع بود. خواهرش گفت: مردمان را جمع کن و خطبه‌اى بخوان و بگو: «ايّها النّاس انّ اللّه احلّ نکاح الأخوات». اين را گفت. مردم قبول نکردند. با تازيانه آنها را زد، قبول نکردند. با شمشير بعضى را کشت، باز هم قبول ننمودند. عاقبت حفيره کندند و آتش فراهم و هر که ابا مى‌کرد، در آتش مى‌انداخت «1». گويند اخدود چهل گز و عرض آن دوازده گز و عدد سوختگان دوازده هزار و به قولى هفتاد هزار بودند.
تنبيه- در واقعه اصحاب اخدود تذکراتى است:
«1» تفسير ابو الفتوح (چ اسلاميه)، ج 12 ص 47 و منهج (چ سوم) ج 10 ص 203. و مجمع البيان (چ 1403 هج) ج 5 ص 465 روايت را بطور خلاصه آورده است.
جلد 14 - صفحه 135
1- آگاهى مؤمنان در استقامت بر ايمان و صبر در ايذاء و اذيّت کفار و معاندان، چنان [که] مؤمنان اصحاب اخدود به عمليّات خود به عالميان نشان دادند ديندارى و ثبات در ايمان را به مرتبه‌اى که جان را به آتش دادند و دين را ندادند.
2- تهديد کفّار و معاندان به هلاکت چنين پادشاه جبّار و ظالمان نابکار که تنبّه يابند و دست از مخالفت و معاندت بردارند.
3- ظهور آثار عظمت و قهر خداوند قهّار که دمار از روزگار آنان در آورد و آنها را عبرت براى عالميان قرار داد.
4- اشعار به آنکه آنچه کفار عيب مى‌کردند و انکار داشتند نسبت به مؤمنان امرى پسنديده و صواب بود. زيرا ايمان و پرستش حق بود و انکار اين امر را ننمايد، مگر منهمک در نادانى و گمراهى. و اين جماعت چنان در جهل و غفلت و عناد و لجاج فرو رفته بودند که اصلا صلاح و فساد و خير و شر را تأمّل نمى‌کردند. لا جرم به شآمت عمليات خود گرفتار شدند.
عيّاشى قضيه اخدود را قسم ديگر نقل نموده است «1».