اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ فَتَنُوا المُؤمِنِين‌َ وَ المُؤمِنات‌ِ ثُم‌َّ لَم يَتُوبُوا فَلَهُم عَذاب‌ُ جَهَنَّم‌َ وَ لَهُم عَذاب‌ُ الحَرِيق‌ِ «10»
محققا کساني که تفتين ميکنند مؤمنين و مؤمنات را سپس توبه نميکنند پس از براي آنها عذاب جهنم است و از براي آنها عذاب سوزنده است.
نوع مفسرين اينکه آيه شريفه را و همچنين آيه بعد را راجع بهمان اصحاب اخدود دانسته‌اند که آنهايي که مؤمنين و مؤمنات را در آتش انداختند و سوزانيدند از براي آنها عذاب جهنم و عذاب حريق است مگر آنکه توبه کنند. لکن آيه شريفه مطلق است نسبت بجميع فتنه انگيزان نسبت بمؤمنين که اسباب هلاکت آنها را فراهم کنند، و اصحاب اخدود يکي از مصاديق اينکه اطلاق است و فتنه هم مجرد هلاکت و احراق نيست بلکه کساني که نقشه‌ها ميکشند و حيله‌ها بکار ميزنند و راپرت‌ها ميدهند و اسباب هلاکت مؤمنين را فراهم ميکنند: وَ الفِتنَةُ أَشَدُّ مِن‌َ القَتل‌ِ وَ الفِتنَةُ أَکبَرُ مِن‌َ القَتل‌ِ بقره آيه 191 و آيه 217. و هلاکت هم مجرد سوزاندن يا کشتن نيست هلاکت ديني بمراتب سختتر از هلاکت جاني است و مصاديق اينکه آيه شريفه بسيار است در امم ماضيه قوم نوح هود صالح ابراهيم لوط شعيب موسي عيسي و غير اينها که کفار و مشرکين چه اندازه انبياء را و مؤمنين بآنها را کشتند و اذيت کردند، و در اينکه امت چه در زمان پيغمبر از دست مشرکين و کفار و منافقين به پيغمبر (ص) و بمؤمنين اذيت وارد شد که شرحش مفصل است و چه بعد از رحلت پيغمبر از خلفاء جور و بني اميه و بني مروان و بني العباس بأئمه طاهرين و شيعيان آنها و اصحاب آنها و اهل بيت آنها اذيت وارد شد و چه در دوره غيبت اينکه شيعيان و ذراري رسول اللّه در اذيت و آزار اينکه مخالفين و ناصبين بودند و هستند تا زمان ظهور که از آنها انتقام کشيده شود تمام مشمول اينکه آيه هستند و داخل:
جلد 18 - صفحه 66
إِن‌َّ الَّذِين‌َ فَتَنُوا المُؤمِنِين‌َ وَ المُؤمِنات‌ِ هستند.
ثُم‌َّ لَم يَتُوبُوا که اگر توبه کنند حتي مثل وحشي خداوند ميفرمايد:
الاسلام يجب ما قبله
وَ أَن‌َّ اللّه‌َ هُوَ التَّوّاب‌ُ الرَّحِيم‌ُ.
فَلَهُم عَذاب‌ُ جَهَنَّم‌َ وَ لَهُم عَذاب‌ُ الحَرِيق‌ِ سؤال: جهنم همان عذاب حريق است براي چه تکرار فرمود!
جواب: عذابهاي جهنم بسيار است و اينکه از باب ذکر خاص بعد از عام است از باب تأکيد چنانچه ميفرمايد: فَالَّذِين‌َ کَفَرُوا قُطِّعَت لَهُم ثِياب‌ٌ مِن نارٍ يُصَب‌ُّ مِن فَوق‌ِ رُؤُسِهِم‌ُ الحَمِيم‌ُ يُصهَرُ بِه‌ِ ما فِي بُطُونِهِم وَ الجُلُودُ وَ لَهُم مَقامِع‌ُ مِن حَدِيدٍ کُلَّما أَرادُوا أَن يَخرُجُوا مِنها مِن غَم‌ٍّ أُعِيدُوا فِيها وَ ذُوقُوا عَذاب‌َ الحَرِيق‌ِ حج آيه 19 الي 22. اعاذنا اللّه منها بجاه محمّد و آله.