تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِکُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا وَ تُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (224)
شأن نزول: عبد اللّه رواحه از شوهر خواهر خود رنجيده به اسم اعظم الهى قسم ياد نمود که با او سخن نگويد و ميان او و زوجه‌اش اصلاح ننمايد و در حق او نيکوئى نکند و او را با دشمنانش صلح ندهد. و هر که به او مى‌گفت احسان و اصلاحى در حق او بنما، مى‌گفت: من قسم ياد نموده، چگونه مخالفت کنم؟ آيه شريفه نازل شد:
وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ: و قرار ندهيد نام الهى را، عُرْضَةً لِأَيْمانِکُمْ:
حاجز و مانع آنچه قسم مى‌خوريد به اينکه آن قسم بازدارد شما را، أَنْ تَبَرُّوا وَ تَتَّقُوا: اينکه نيکوئى کنيد به خويشان و دوستان و بپرهيزيد از مروت و احسان با دوستان و خويشان خود مکالمه‌اى ننمائيد. وَ تُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ: و از آنکه اصلاح کنيد ميان مردمان و رفع خصومت و نزاع نمائيد. وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ: و خداى تعالى شنوا است قسمهاى شما را، داناست به آنچه در قلب شما است. عبد اللّه بعد از استماع اين آيه از آنچه
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 402
گفته بود صرف نظر و با بشير در مقام شقفت و مرحمت و اصلاح درآمد.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به آنکه نام خدا را معرض قسم قرار ندهيد و آن را عارض جميع امور مسازيد به اين معنى که به نام الهى بسيار قسم مخوريد، حتى در محقرات و ناقابل، بلکه اکتفا نمائيد در مهمات ضروريه خود؛ و لذا مذمت فرموده کسى را که بسيار قسم ياد کند: وَ لا تُطِعْ کُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ؛ و البته اين قسم موجب اهانت و توهين نام نامى خداوند عظيم است. بنابراين فرمايش أَنْ تَبَرُّوا علت نهى باشد، يعنى خداوند نهى فرمود شما را از سوگند بر جميع امور به جهت اراده نيکوکارى و پرهيزکارى شما و اصلاح شما در ميان مردمان، زيرا حلّاف جرئت کند بر خدا و هر که مجترء باشد نيکوکار نباشد، و موثق نيست در اصلاح ذات البين. و از اين تأويل مستفاد مى‌شود نهى از بسيارى سوگند اگرچه صادق باشد، و مؤيد اينست حديث شريف در کتاب کافى از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: سوگند مخوريد بنام خدا، راست و نه دروغ، پس بدرستى که خداوند سبحان فرمود: وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِکُمْ «1» و قال عيسى عليه السّلام بحقّ اقول لکم انّ موسى کان يأمرکم ان لا تحلفوا باللّه کاذبين و انا اقول لا تحلفوا باللّه صادقين و لا کاذبين و لکن قولوا لا و نعم «2». فرمود حضرت عيسى عليه السّلام: به حق مى‌گويم شما را، بدرستى که حضرت موسى عليه السّلام فرمود شما را:
سوگند مخوريد به خدا به دروغ، و من امر مى‌کنم شما را سوگند مخوريد به خدا راست و نه دروغ، و لکن بگوئيد نه و بلى.