تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا يُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِکُمْ وَ لکِنْ يُؤاخِذُکُمْ بِما کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ (225)
«1» فروع کافى، کتاب الايمان، جلد 7، صفحه 434، حديث اوّل.
«2» مدرک پيشين، حديث سوّم (با اختلاف در عبارات)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 403
بعد از آن بيان اقسام سوگند را مى‌فرمايد:
لا يُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ: مؤاخذه نفرمايد شما را خدا، بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِکُمْ:
در سوگندهاى لغو و بى‌فايده شما. بنا بقول اماميه رضوان اللّه عليهم مراد آنچه زبان عادت دارد که بدون قصد گويد به خدا قسم، يا نه به خدا قسم، چنانچه در کتاب کافى- از حضرت صادق عليه السّلام در آيه شريفه فرمايد: لغو، مراد قول شخص است: لا و اللّه و بلى و اللّه که منعقد نشود. «1» مراد به عدم مؤاخذه نداشتن عقاب و کفاره است.
صاحب کنز العرفان گفته که: ممکن است اين آيه جواب سؤال مقدر باشد و تقدير سؤال اينکه هرگاه بندگان نهى شده باشند که نام الهى را عرضه سوگند خود گردانند، پس لازم آيد همه به جهت کثرت سوگند به خداى تعالى به هلاکت و عقوبت گرفتار شوند، حق تعالى جواب فرمايد در سوگندهاى لغو مؤاخذه نيست.
وَ لکِنْ يُؤاخِذُکُمْ: و لکن مؤاخذه فرمايد شما را، بِما کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ: به آنچه کسب نمايد قلوب شما و از روى عمد و قصد سوگند نمائيد که در اين صورت به مخالفت آن، مستحق عقوبت و کفاره قسم بر شما لازم آيد.
تنبيه: فرق ميان کسب به لسان و کسب قلب، آنست که قلب مخالف نفس مکلف نيست به خلاف لسان که گاه هست مخالف نفس مى‌باشد و صادر شود از او آنچه مأذون نفس نيست؛ پس سزاوار حضرت حکيم جل شأنه نباشد که مواخذه نمايد به آنچه نفس اذن نداده در فعل آن. و در اين اشاره است به آنکه در قسم شرط مى‌باشد قصد و نيت، پس سوگند غضبان واقع نشود وقتى قصد نباشد، و همچنين غافل و ساهى.
وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ: و خداى تعالى بسيار آمرزنده است بنده را به سوگند
«1» مدرک پيشين، صفحه 443.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 404
لغو، و او را مؤاخذه نفرمايد، حليم است و در سوگند عمد نيز به عقوبت تعجيل نفرمايد به جهت ترتب توبه.