تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) کَلاَّ إِنَّ کِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ «18» وَ ما أَدْراکَ ما عِلِّيُّونَ «19» کِتابٌ مَرْقُومٌ «20» يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ «21» إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ «22» عَلَى الْأَرائِکِ يَنْظُرُونَ «23» تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ «24» يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِيقٍ مَخْتُومٍ «25» خِتامُهُ مِسْکٌ وَ فِي ذلِکَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ «26» وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ «27» عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ «28» إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا کانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَکُونَ «29» وَ إِذا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغامَزُونَ (30) وَ إِذَا انْقَلَبُوا إِلى‌ أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَکِهِينَ (31) وَ إِذا رَأَوْهُمْ قالُوا إِنَّ هؤُلاءِ لَضالُّونَ (32) وَ ما أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ حافِظِينَ (33) فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْکُفَّارِ يَضْحَکُونَ (34) عَلَى الْأَرائِکِ يَنْظُرُونَ (35) هَلْ ثُوِّبَ الْکُفَّارُ ما کانُوا يَفْعَلُونَ (36) ترجمه‌ نه چنين است همانا نوشته اعمال نيکوکاران در مراتب عاليه است‌ و چه ميدانى تو که چيست مراتب عاليه‌ آن نوشته‌ئى است واضح نوشته شده‌ مشاهده مينمايند آنرا مقرّبان درگاه الهى‌ همانا نيکوکاران هر آينه در نعمت ابدى ميباشند نشسته بر تختهاى مزيّنى نگاه ميکنند مشاهده ميکنى در رويهاى ايشان خرّمى و طراوت نعمت را نوشانده ميشوند از شراب ناب سر بمهر مهر جلد 5 صفحه 361 آن مشک است و در مانند آن پس بايد رغبت کنند رغبت کنندگان‌ و ممزوج آن از چشمه تسنيم است که‌ آن چشمه‌اى است که ميآشامند آنرا مقرّبان درگاه الهى‌ همانا آنانکه مرتکب گناه شدند بودند بآنانکه ايمان آوردند ميخنديدند و وقتى که عبور مينمودند بر آنها بچشم اشارت ميکردند و وقتى که برميگشتند بسوى کسانشان برميگشتند با آنکه بکار خود شادمان بودند و وقتى که ديدند آنها را گفتند همانا اين جماعت هر آينه گمراهانند با آنکه فرستاده نشده بودند بر آنها که نگهبانان باشند پس امروز آنانکه ايمان آوردند بکافران ميخندند با آنکه بر تختهاى مزيّن نشسته مينگرند آيا جزا داده شده‌اند کافران بر آنچه بودند که بجا مى‌آوردند. تفسير خداوند متعال بعد از بيان احوال فجّار در آيات سابقه بيان احوال ابرار را فرموده باين تقريب که نه چنين است که مشرکين تصوّر نموده‌اند که آخرتى نيست يا اگر باشد همه يکسانند همانا نامه اعمال و آنچه نوشته شده از ثواب براى نيکوکاران چنانچه قمّى ره فرموده در مراتب عاليه علّيّين است و براى تعظيم شأن آن فرموده و چه ميدانى تو که علّيون چه مقام رفيع منيعى است که بوصف در نيايد و ظاهرا آن اسم است براى مراتب عاليه فوق يکديگر در آسمان هفتم چنانچه در حديث مذکور در آيات سابقه اشاره بآن شد و آن نوشته کتاب مرقوم و نوشته شده واضح و آشکارى است که فرشتگان مقرّب درگاه الهى از آن آگاهند و آنرا مشاهده مينمايند در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که فرمود خداوند خلق فرمود ما را از اعلا علّيّين و خلق فرمود دلهاى شيعيان ما را از آنچه خلق فرمود ما را از آن و آفريد بدنهاى ايشان را از غير آن و دلهاى آنان مشتاق بما است چون آفريده شده از آنچه ما آفريده شديم و خلق فرمود دشمنان ما را از سجّين و دلهاى شيعيانشان را از آنچه آنها را از آن خلق فرمود و بدنهاشان را از غير آن پس دلهاى آنها مايل بدشمنان ما است چون خلق شده‌اند از آنچه آنها از آن خلق شده‌اند پس اين آيات و آيات سابقه را تلاوت فرمود فيض ره در اين مقام فرموده افعال مکرّره که از انسان صادر ميشود و اعتقادات راسخه در نفس‌ جلد 5 صفحه 362 بمنزله نقوش کتابيّه است در الواح پس کسيکه معلومات قدسيّه و اخلاق زکيّه و اعمال صالحه داشته باشد ميآيد کتابش بدست راستش که جانب اقواى روحانى است و آن جهت علّيّين است چون کتابش از جنس الواح عاليه و صحف مکرّمه مرفوعه مطهّره است و کسيکه معلوماتش منحصر بجزئيّات و اخلاقش زشت و اعمالش بد باشد ميآيد کتابش بدست چپش که جانب اضعف جسمانى است و آن جهت سجين است چون کتابش از جنس اوراق سفليّه و صحائف خبيثه قابل احتراق است و چون اعاده داده شود ارواح بچيزيکه خلق شده از آن چنانچه خداوند فرموده کما بدأکم تعودون پس آنچه خلق شده از علّيّين کتابش در آن و آنچه خلق شده از سجين کتابش در اين است و معذب بآتش خواهد بود و همانا نيکوکاران مستغرق در نعيم ابدى بهشتند و بر تختهاى مزيّن و مجلّلى مانند حجله عروس نشسته و نظر مينمايند بمناظر دلکش بهشت و نعم بهجت آور آن و از رويهاى آنان خرّمى و خوشحالى و مسرت و انبساط و ابتهاج شخص متنعّم ظاهر است ساقيان مهوش از شراب ناب در تنگهاى سر بمهر که مهر آن از مشک بهشتى است ايشان را مشروب نمايند و قمّى ره نقل فرموده آن آبى است که چون مؤمن بياشامد آنرا بوى مشک در آن بيابد و بعضى گفته‌اند آخرش بوى مشک ميدهد و بجاى ختام خاتم قرائت نموده‌اند و بقدرى آن شراب خوب است که شايسته است در باره آن گفته شود کسانيکه در سر چيز نفيسى نزاع ميکنند بايد در سر آن نزاع نمايند يا مراد آنکه در اين قبيل نعم بى‌زوال بايد رغبت کنند رغبت کنندگان و مبادرت نمايند بطاعات براى تحصيل آنها نه در امتعه فانيه دنيوى و چيزيکه ممزوج با آن شراب شده از تسنيم است که نام چشمه‌ئى است و براى رفعت مکان و علوّ شأنش باين اسم خوانده شده چون تسنيم بمعناى ترفيع است و آب آن از منازل اعلاى بهشت جارى است و مشروبى اشرف از آن در بهشت نيست و آن مخصوص بمقرّبان درگاه خدا است که سبقت گرفتند بر ساير بندگان در علم و عمل و ايشان پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و حضرت خديجه و امير المؤمنين و اولاد طاهرين آنانند که ملحق بايشان ميباشند و خالص آنرا مى‌آشامند و ساير اهل بهشت از اصحاب يمين ممزوج بآنرا چون ايشان خودشان‌ جلد 5 صفحه 363 را خالص براى خدا نمودند و اين معانى مستفاد از نقل قمّى ره و غيره است و در مجمع نقل نموده که امير المؤمنين عليه السّلام با چند نفر از مسلمانان ميآمدند خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پس منافقين ايشان را مسخره نمودند و خنديدند و بچشم اشاره کردند پس رفتند نزد رفقاى خودشان و گفتند ما امروز اصلع را ديديم يعنى مردى را که پيش سر او مو ندارد و به او خنديديم پس پيش از آنکه آن حضرت و اصحابش خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم برسند اين آيات نازل شد و از ابن عبّاس روايت نموده که مراد از آنانکه مرتکب جرم شدند منافقين قريشند و مراد از آنانکه ايمان آوردند على بن أبي طالب عليه السّلام است و قمّى ره الذين أجرموا را باوّلى و دوّمى و اتباع آن دو تفسير فرموده و بنابر اين خداوند بعد از ذکر شمه‌اى از نعم بهشت و احوال اهل آن متعرّض اين جرئت و جسارت از کفّار قريش شده ميفرمايد همانا آنانکه مرتکب معاصى شدند باهل ايمان ميخنديدند و وقتى بر ايشان مرور مينمودند با چشم بيکديگر اشارت ميکردند و وقتى که رجوع و بازگشت بکسان خود کردند از نقل رفتار خودشان لذت ميبردند و قمّى ره نقل فرموده سخريّه ميکردند و وقتى اهل ايمان را ديدند ايشانرا بگمراهى نسبت دادند با آنکه آنها فرستاده نشده بودند براى حفظ اعمال اهل ايمان و شهادت بصلاح و فساد ايشان پس در روز قيامت اهل ايمان وقتى کفار را ميبينند با غلهاى گردن و کمال خوارى در جهنم ميسوزند بآنها ميخندند و روايت شده که درى بروى آنها از بهشت باز و گفته ميشود برويد از جهنّم بيرون و چون آنها نزديک بدر ميشوند مسدود ميگردد و اهل بهشت بآنها ميخندند در حالتى که بر تختهائى مزيّن مانند حجله نشسته و منتظرند و نظر ميکنند ببينند خداوند آيا کفار را بمجازات اعمالشان ميرساند و بنابر اين جمله اخيره متعلّق به ينظرون ميباشد و محتمل است جمله مستأنفه باشد از قول خدا بعد از نقل اين عمل که ميفرمايد آيا اين خنده اهل ايمان بکفّار در آخرت سزاى خنده کفّار بايشان در دنيا نميباشد و در هر حال ثواب بمعناى جزا ميباشد که معناى اصلى آنست و سؤال از خداوند براى تقرير و تثبيت است يعنى مسلّما جزاى آن عمل اين عمل است در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه قرائت نمايد در نماز واجب سوره ويل للمطفّفين را خداوند او را از آتش جهنّم ايمن فرمايد و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين. جلد 5 صفحه 364