تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ «1» الَّذِينَ إِذَا اکْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ «2» وَ إِذا کالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ «3» أَ لا يَظُنُّ أُولئِکَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ «4»
لِيَوْمٍ عَظِيمٍ «5» يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ «6» کَلاَّ إِنَّ کِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ «7» وَ ما أَدْراکَ ما سِجِّينٌ «8» کِتابٌ مَرْقُومٌ «9»
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُکَذِّبِينَ «10» الَّذِينَ يُکَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ «11» وَ ما يُکَذِّبُ بِهِ إِلاَّ کُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ «12» إِذا تُتْلى عَلَيْهِ آياتُنا قالَ أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ «13» کَلاَّ بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما کانُوا يَکْسِبُونَ «14»
کَلاَّ إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ «15» ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصالُوا الْجَحِيمِ «16» ثُمَّ يُقالُ هذَا الَّذِي کُنْتُمْ بِهِ تُکَذِّبُونَ «17»
ترجمه
واى بر کم فروشان
آنانکه چون ميستانند به پيمانه از مردم تمام مى‌ستانند
و چون پيمانه ميکنند براى دادن مال آنان يا وزن مى‌نمايند زيان ميرسانند
آيا گمان ندارند آن گروه که آنها بر انگيخته ميشوند
در روزى بزرگ
روز که مى‌ايستند مردم نزد پروردگار جهانيان
نه چنين است همانا نوشته اعمال گناهکاران در مکان پست و زندان سخت است
و چه ميدانى تو چيست زندان سخت آن
نوشته‌ئى است واضح نوشته شده
واى در چنين روز بر تکذيب کنندگان
آنانکه تکذيب ميکنند روز جزا را
و تکذيب نميکند آنرا مگر هر متجاوز گناهکارى
چون خوانده ميشود بر او آيات ما گويد افسانه‌هاى پيشينيان است
نه چنين است بلکه احاطه کرده بر دلهاشان آنچه بودند که عمل ميکردند
نه چنين است همانا آنها از پروردگارشان در چنين روز محروم شدگانند
پس همانا آنها در افتادگانند بدوزخ
پس گفته ميشود اين است آنچه که بوديد آنرا تکذيب مينموديد.
تفسير
قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که نازل شد بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در
جلد 5 صفحه 359
وقت ورود بمدينه طيّبه و اهل آن در آن روز بدترين مردم بودند در کيل نمودن و بعد خوب شدند و آن عمل را ترک کردند و ويل نقل شده که نام چاهى است در جهنّم و ظاهرا کلمه عذاب و تهديد است يعنى واى بحال کم فروشان که وقتى ميخواهند بکيل و پيمانه مال خود را از مردم بگيرند کاملا استيفاء حق خودشان را مينمايند و وقتى بخواهند مال مردم را بکيل و وزن تحويل بدهند کمتر ميدهند و زيان ميرسانند بصاحب مال آيا يقين ندارند که آنها در روز بزرگى مبعوث ميشوند براى حساب و جزا چنانچه از امير المؤمنين عليه السّلام نقل شده و آن روزى است که مردم در پيشگاه الهى مى‌ايستند و در عرق خودشان غوطه ورند و از تنگى جا قادر بر حرکت نيستند چنانچه مستفاد از روايات وارده در اين مقام است نبايد کم فروشى کنند و از روز جزا غافل باشند همانا کتاب و نامه اعمال گناهکاران در سجّين است که ظاهرا براى مبالغه در سجن و بمعناى زندان سخت است و خداوند براى اهميّت بسختى آن فرموده و چه ميدانى تو که سجّين چيست و چه جاى بدى است و قمّى ره نقل فرموده که آنچه خداوند نوشته براى فجّار از عذاب در سجين است و از امام باقر عليه السّلام نقل فرموده که سجين طبقه هفتم زمين است و علّيّين آسمان هفتم است و در مجمع از آن حضرت نقل نموده که امّا اهل ايمان پس بالا برده ميشود اعمال و ارواحشان بسوى آسمان و باز ميشود براى ايشان درهاى آن و امّا کافر پس بالا برده ميشود کار و روحش ولى چون بآسمان رسد منادى حق ندا کند که فرود آوريد او را بسوى سجين و آن واديى است در حضرموت که نامش برهوت است و مستفاد از نقل کافى از امام کاظم و قمّى ره از امام صادق عليهما السلام آنست که سجّين مقام اعداء و ستمکاران بائمه اطهار است و توضيح زيادترى از اين آيات در آيات آتيه بيايد ان شاء اللّه تعالى و آن کتاب که در سجّين است کتابى است نوشته شده واضح و آشکار که شياطين از آن آگاه و آنرا ميخوانند واى در روز قيامت بحال کسانيکه منکر روز جزا بودند و منکر آن روز نميشود مگر هر متجاوز از حقّ و حقيقت که بسيار گناهکار و متجرّى و بى‌مروّت باشد که چون قرآن بر او خوانده شود گويد مسطورات بى‌اصل پيشينيان است نه چنين
جلد 5 صفحه 360
است و نبايد تفوّه بآن شود بلى گناهان آنها غلبه و احاطه بر دلهاشان نموده چنانچه در کافى و عيّاشى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که نيست هيچ بنده مؤمنى مگر آنکه در قلبش نقطه سفيدى است پس چون گناه کند در آن نقطه نقطه سياهى ظاهر گردد پس اگر توبه نمود آن نقطه زائل ميگردد و اگر اصرار در گناه پيدا کرد آن نقطه سياه زياد ميشود تا ميپوشاند آن سفيدى را و چون پوشاند آنرا هرگز صاحبش رجوع بهيچ خيرى ننمايد و اين مراد است از قول خداوند کلا بل ران على قلوبهم ما کانوا يکسبون حقّا و قطعا آنها از رحمت و ثواب و کرامت پروردگارشان در آن روز محجور و ممنوع و محجوبند چنانچه از روايات ائمه اطهار استفاده ميشود و فرموده‌اند چون خداوند حالّ در مکان نيست تا کسى از خود او محجوب شود پس آنان فرود آيندگان و گداخته شوندگان در آتش جهنّم خواهند بود پس براى مزيد خفّت و ملامت بآنها گفته شود اين جهنّمى است که شما در دنيا تکذيب مينموديد آنرا و منکر بوديد و در کافى از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده که مراد امير المؤمنين عليه السّلام است و ظاهرا مشار اليه کلمه هذا را بيان فرموده و اشاره بآنست که انکار ولايت هم مانند انکار معاد موجب خلود در آتش است و اللّه اعلم.