اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
عَلِمَت نَفس‌ٌ ما أَحضَرَت «14»
پس از آن آثار قيامت و اوضاع محشر که در سيزده آيه بيان شد جواب اذا اينکه آيه شريفه است.
عَلِمَت نَفس‌ٌ يعني مشاهده ميکند آنچه را عمل کرده که حاضر نزد او ميشود.
ما أَحضَرَت و اشکال باين که عمل فاني ميشود بمجرد صدور و اينکه آيه را تأويلاتي کرده‌اند که مراد نامه اعمال است يا مراد جزاء اعمال است با شهودي که بر اعمالش قائم ميشوند مثل اعضاء و جوارح و کتبه اعمال و ملائکه حفظه و انبياء و ائمه هدي و غير اينها بسيار واهي و باطل است. زيرا اولا با نصوص آيات مخالف است که ميفرمايد:
وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً کهف آيه 49. و ثانيا اقوال و افعال و اعمال پس از صدور فاني نميشوند و در فضاي عالم موجود است چنانچه امروز اقوال سابقين را از هوا ميگيرند و روز قيامت که يوم تبلي السرائر است تمام حتي امور قلبيه مشهود ميشود و اخبار هم در اينکه باب بسيار است مثل اينکه نماز را ملائکه ميبرند حتي از حجاب‌ها رد ميکنند خطاب ميرسد،
(فاضربوا وجه صاحبه لانه يريد به غيري)
نماز نفرين ميکند ميگويد:
ضيّعني ضيّعک اللّه
و امثال اينها، حتي زمان و مکان جز و شهود هستند.
اينکه مفسرين آنچه نديدند و بذهن آنها نميآيد و بعيد يا محال ميپندارند منکر ميشوند و تأويل ميکنند.