اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَأَين‌َ تَذهَبُون‌َ «26»
پس بکجا ميرويد و چه راهي اختيار ميکنيد. افراد بشر طرق مختلفه بسيار دارند چه در امور اعتقاديه و چه در امور اخلاقيه و چه در اعمال و افعال اختياريه:
کُل‌ُّ حِزب‌ٍ بِما لَدَيهِم فَرِحُون‌َ مؤمنون آيه 53.
اما در امور اعتقاديه طرق مختلفه يکي طبيعي و دهري و لا مذهب که اصلا منکر وجود حق هستند و تمام را مستند بطبيعت ميدانند که بسيار از ممالک امروزه بر اينکه طريقه هستند ديگر مشرکين آنها هم باقسام شرک شرک ذاتي مستند بابن کمونه، شرک عبادتي عبده اصنام و شمس و کواکب و گاو و گوساله و شجر و ملک و جن و انس و آتش و اشباه آنها، شرک افعالي مثل قائلين به يزدان و اهرمن خالق خيرات و خالق شرور:
الشر اعدام فکم قد ذل من || يقول باليزدان ثم الاهرمن
و مثل يهود که گفتند: خدا روز شنبه تعطيل کرد و کنار رفت و تمام مستند بغير خدا است: و مثل مفوضه که گفتند: خدا امر خلق و رزق و ساير امور را تفويض بملائکه و انبياء و ائمه نموده، شرک صفاتي مثل عامه عميا که صفات الهي را زايد بر ذات ميدانند و عارض بر ذات: و الزامهم بالقدماء الثمانية معروف، ديگر کفار که
جلد 18 - صفحه 17
انبياء را کلا ام بعضا منکر هستند و آنها را ساحر مجنون و کذاب و مفتري ميدانند، ديگر کساني که نسبت ناروا بمقام مقدس انبياء ميدهند مثل اينکه عصمت آنها را منکر هستند، و معرفت بشئون آنها از حيث حسب و نسب و علم و ساير کمالات آنها بالاخص نسبت بخصوصيات پيغمبر اسلام از معراج جسماني و شفاعت و خاتميت و افضليت بر جميع مخلوقات را ندارند و منکر ميشوند، ديگر کساني که منکر معاد ميشوند کلا يا معاد جسماني يا خصوصيات معاد، ديگر کساني که منکر عدل الهي ميشوند و حسن و قبح را منکرند، ديگر کساني که در امر امامت ائمه اثنا عشر گمراه شدند مثل عامه که علي (ع) را خليفه چهارم ميگويند يا مثل کيسانيه و زيديه و حنفيه و واقفيه و اسماعيليه و غير اينها که ائمه طاهرين را منکر شدند، ديگر کساني که منکر رجعت ائمه شدند، ديگر کساني که منکر پاره‌اي از ضروريات دين يا مذهب شيعه اثنا عشري شدند مثل صلوة صوم زکاة حدود ديات حجاب و غير اينها.
اما در امور اخلاقيه بسيار از صفات حميده را فاقد و بجاي آنها صفات خبيثه را واجد مثل غيرت، عفت، حياء، صبر، شکر، سخاوت، حلم، علم، شجاعت، تحمل، مشاق، فکر، تدبر، حب، بغض و غير اينها را فاقد و ضد آنها را واجد.
و اما در افعال ترک واجبات از صلوة صوم زکاة خمس امر بمعروف نهي از منکر تحصيل علم واجب وفاء بنذر و عهد و يمين و اداء حق واجب ذوي الحقوق و اعلاء کلمه اسلام و ارشاد جاهل و هدايت ضال و تنبيه غافل و غير اينها از واجبات و فعل محرمات شرب مسکر استماع ساز و آواز و رفتن در مجالس لهو و لعب، و کشف ما يجب ستره، و مکر و حيله و ظلم و اذيت، و ذهاب حقوق و کذب و غيبت و تهمت و سعايت و تفتيش و تقلب در اجناس و سرقت و ساير معاصي که تمام اينها بر خلاف دستور قرآن که ميفرمايد:
وَ نَزَّلنا عَلَيک‌َ الکِتاب‌َ تِبياناً لِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ وَ هُدي‌ً وَ رَحمَةً وَ بُشري لِلمُسلِمِين‌َ- الي قوله تعالي- إِن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ ما تَفعَلُون‌َ نحل آيه 89 الي 91. پس شما با اينکه همچو قرآني و همچو رسولي و همچو دستوراتي داريد.
فَأَين‌َ تَذهَبُون‌َ که آنچه غير آن است سبيل شيطان است و اينکه سبيل الهي است:
جلد 18 - صفحه 18
وَ أَن‌َّ هذا صِراطِي مُستَقِيماً فَاتَّبِعُوه‌ُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُل‌َ فَتَفَرَّق‌َ بِکُم عَن سَبِيلِه‌ِ انعام آيه 153.