تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْکِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (44)
بعد از آن بر سبيل توبيخ به علماى غير عامل خطاب فرمايد که:
أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ: آيا امر مى‌کنيد مردمان را به نيکوئى، وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ: و حال آنکه فراموش کنيد نفسهاى خود را، يعنى ترک مى‌کنيد نيکوئى به نفسهاى خود را مانند کسى که نفس خود را فراموش کرده باشد.
وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْکِتابَ: و حال آنکه تلاوت مى‌کنيد کتاب آسمانى تورات را که متضمن است وصف پيغمبر و امر به متابعت آن حضرت و وعيد به مخالفت قول با عمل را. أَ فَلا تَعْقِلُونَ: آيا پس چرا تعقل نمى‌کنيد در قبح گفتار بدون عمل و وخيم بودن عاقبت آن، زيرا عقل براى درک حسن و قبح افعال مى‌باشد، در صورتى که عقل کارفرما و تعقل که لازمه آن است ظهور يابد. و آيه شريفه توبيخ عظيمى است نسبت به اين جماعت که با دارا بودن عقل تعقل ننمايند.
تبصره: توهّم نشود که مفاد آيه شريفه منع نمايد امر به معروف و نهى از منکر را، بلکه در مقام تذکر و نصيحت مشفقانه باشد از جانب خدا نسبت به بندگان که آنچه امر و نهى نمايند ديگران را، البته خود هم اقدام نمايند به عمل، نه آنکه فقط آمر و ناهى باشند. و نيز مذمتى باشد براى اشخاصى که
«1» مستدرک الوسايل، جلد اوّل، صفحه 488 باب دوّم حديث دوّم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 135
قول دارند بدون عمل. و آيه شريفه گرچه در شأن احبار يهود نازل شده لکن شامل باشد عموم مؤمنين را تا قيامت که در گفتار خود به عمل کوشند، بلکه مردم را دعوت به حق و اسلام نمايند، به عمل کردن قوانين مقدسه آن و لذا حضرت صادق عليه السّلام فرمايد:
کونوا دعاة النّاس باعمالکم و لا تکونوا دعاة بالسنتکم «1». يعنى باشيد دعوت کننده مردم به اعمال خودتان، نه به زبان خود فقط.
و نيز در احاديث معراجيه است: قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم:
مررت ليلة اسرى بي على اناس تقرض شفاهم بمقاريض من نار فقلت من هؤلاء يا جبرئيل قال هم خطباء من اهل الدّنيا ممّن کانوا يأمرون النّاس بالبرّ و ينسون انفسهم «2». فرمود حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: مرور کردم شب معراج بر مردمى که مى‌چيدند لبهاى آنها را به مقراضهاى آتشين.
گفتم: کيستند اى جبرئيل؟ گفت: ايشان خطباء اهل دنيا هستند که امر مى‌کردند مردمان را به نيکوئى و حال آنکه فراموش مى‌نمودند نفسهاى خودشان را.