تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) هَلْ أَتاکَ حَدِيثُ مُوسى‌ «15» إِذْ ناداهُ رَبُّهُ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً «16» اذْهَبْ إِلى‌ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى‌ «17» فَقُلْ هَلْ لَکَ إِلى‌ أَنْ تَزَکَّى «18» وَ أَهْدِيَکَ إِلى‌ رَبِّکَ فَتَخْشى‌ «19» فَأَراهُ الْآيَةَ الْکُبْرى‌ «20» فَکَذَّبَ وَ عَصى‌ «21» ثُمَّ أَدْبَرَ يَسْعى‌ «22» فَحَشَرَ فَنادى‌ «23» فَقالَ أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلى‌ «24» فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَکالَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولى‌ «25» إِنَّ فِي ذلِکَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشى‌ «26» أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها «27» رَفَعَ سَمْکَها فَسَوَّاها «28» وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها «29» وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِکَ دَحاها (30) أَخْرَجَ مِنْها ماءَها وَ مَرْعاها (31) وَ الْجِبالَ أَرْساها (32) مَتاعاً لَکُمْ وَ لِأَنْعامِکُمْ (33) فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْکُبْرى‌ (34) يَوْمَ يَتَذَکَّرُ الْإِنْسانُ ما سَعى‌ (35) وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرى‌ (36) فَأَمَّا مَنْ طَغى‌ (37) وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا (38) فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى‌ (39) وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى‌ (40) فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى‌ (41) يَسْئَلُونَکَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها (42) فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْراها (43) إِلى‌ رَبِّکَ مُنْتَهاها (44) إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ يَخْشاها (45) کَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَها لَمْ يَلْبَثُوا إِلاَّ عَشِيَّةً أَوْ ضُحاها (46) ترجمه‌ آيا آمد تو را خبر موسى‌ وقتى که خواند او را پروردگارش در وادى‌ جلد 5 صفحه 340 مقدّس طوى‌ برو بسوى فرعون همانا او سرکشى نمود پس بگو آيا براى تو رغبتى هست بآنکه پاک شوى‌ و راهنمائى کنم تو را بسوى پروردگارت پس بترسى‌ پس نشان داد باو معجزه بزرگ را پس تکذيب کرد و نافرمانى نمود پس پشت کرد با آنکه کوشش مينمود پس جمع کرد و ندا نمود پس گفت من پروردگار بزرگ شمايم‌ پس گرفت او را خدا بعقوبت آخرت و دنيا همانا در اين هر آينه عبرتى است براى کسيکه ميترسد آيا شما سخت‌تريد در آفرينش يا آسمان که بنا کرد آنرا برافراشت سقفش را پس بدون نقص به اتمام رساند آنرا و تاريک ساخت شب آنرا و آشکار ساخت روز روشن آنرا و زمين را بعد از آن گسترانيد بيرون آورد از آن آبش و چراگاهش را و کوهها را استوار گردانيد براى برخوردارى شما و چهار پايانتان‌ پس وقتى که آمد آن بليّه فوق بليّات بزرگتر روزى که بياد مى‌آورد آدمى آنچه را که کوشش نمود و آشکار شود دوزخ براى هر که به بيند پس اما کسيکه سرکشى کرد و برگزيد زندگانى دنيا را پس همانا دوزخ جايگاه او است‌ و اما کسيکه ترسيد از قيام در پيشگاه پروردگار خود و باز داشت نفس خود را از هوس‌ پس همانا بهشت آن اقامتگاه او است‌ ميپرسند از تو از قيامت که چه وقت باشد زمان برپا شدن آن‌ در چه حالى تو از علم بآن‌ بسوى پروردگار تو است نهايت علم آن‌ همانا تو بيم دهنده کسى هستى که ميترسد از آن‌ گوئيا آنها روز که ميبينند آنرا درنگ نکردند مگر بقدر شام يکروز يا صبح آن. تفسير خداوند متعال براى تسليت خاطر پيغمبر اکرم از انکار و تکذيب قوم و تهديد آنها باز شمه‌ئى از قصّه حضرت موسى و فرعون از گوشزد فرموده بطور پرسش براى تقرير و ميفرمايد آيا بتو رسيده خبر موسى عليه السّلام وقتى که خواند او را پروردگارش و خطاب فرمود باو در وادى مقدّس و منزّه طوى که بيان آن در سوره طه گذشت آنکه برو بجانب فرعون همانا او از حدّ خود تجاوز و طغيان نموده است و با ملايمت و نرمى باو بگو آيا مايل هستى که پاک شوى از کفر و تجاوز و طغيان و آنکه هدايت نمايم من تو را بمعرفت پروردگارت و ثواب طاعت و عقاب معصيت او پس بترسى از او و امتثال نمائى او امر و نواهى او را پس او مأموريّت خود را انجام‌ جلد 5 صفحه 341 داد و ارائه داد باو معجز بزرگ خود را که باو داده بودم و آن عصا بود که اژدها ميشد و فرعون او را تکذيب نمود و عصيان ورزيد پس اعراض نمود و پشت کرد به احکام الهى و سعى و کوشش مينمود در باطل و بى‌اثر نمودن امر پيغمبر ما و بعضى گفته‌اند مراد آنستکه پس پشت نمود باژدها و فرار کرد و ممکن است هر دو معنى مراد باشد پس جمع نمود لشگريان خود را و احضار کرد آنانرا از اطراف و جوانب مصر و فرياد زد و گفت من پروردگار شمايم که پروردگارى بالاتر از من نيست و کسى نميتواند از نفوذ اراده من جلوگيرى کند و بعضى گفته‌اند مقصود فرعون آن بود که پروردگار شما بتهايند و من پروردگار شما و آنها و از همه برترم پس خداوند او را بعقوبت آخرت و دنيا گرفتار فرمود و قمى ره فرموده نکال عقوبت است و مراد از آخرت قول او انا ربکم الاعلى است و مراد از اولى قول او ما علمت لکم من اله غيرى است پس خدا او را باين دو قول هلاک فرمود و در خصال و مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که ميان اين دو قول چهل سال فاصله شد و نيز از آنحضرت نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود جبرئيل گفت بخدا عرض کردم فرعون را بحال خود واگذار ميفرمائى با آنکه انا ربکم الاعلى ميگويد و خدا فرمود اين سخن را کسى ميگويد مانند تو که ميترسد چيزى از او فوت شود و در اين قصه حضرت موسى و فرعون و غرق شدن او و لشگريانش هر آينه عبرت و اتّعاظ است براى کسى که اهل خوف و خشيت از خدا است و بعد از اين خداوند باز بيان قدرت خود را فرموده بخطاب منکرين روز جزا که آيا خلقت شما بعد از مردن دشوارتر است يا بناء آسمان با اين عظمت که خداوند سقف مرتفع آنرا بالا برد بدون خلل و فتور و تفاوت و قصور براستى و درستى و بر طبق حکمت و مصلحت و تاريک فرمود شب آنرا و ظاهر ساخت روز روشن آنرا و زمين را بعد از آن منبسط فرمود و مهد آسايش خلق قرار داد و بيرون آورد از زمين آبهاى جارى آن و روئيدنى و گياهش را و کوهها را ثابت نمود در مراکز خود براى بهره بردارى بندگان از ثمرات زمين و مواشى و چهار پايان آنها پس چون آيد داهيه و بليّه بزرگ قيامت که بزرگتر و بالاترين دواهى است در روزى خواهد بود که متذکّر شود انسان آنچه را بجا آورده در جلد 5 صفحه 342 دنيا از اعمال بد و خوب چون همه را در نامه اعمال خود مشاهده نمايد بعد از آنکه فراموش نموده باشد آنها را براى فرط غفلت و طول مدّت و بارز و ظاهر گردد جهنّم براى هر کس بينا باشد و بر احدى پوشيده نخواهد ماند چون سرپوش از روى آن برداشته شود پس هر کس از حدود الهيّه تجاوز و طغيان در معصيت خدا کرده و اختيار نموده باشد لذات فانيه دنيا را بر نعم باقيه آخرت جايگاه او جهنّم خواهد بود و هر کس از قيام در پيشگاه الهى ترسيده باشد براى علمش بمبدء و معاد و باز داشته باشد نفس خود را در دنيا از هوى و هوس جاهلانه جايگاه او در بهشت عنبر سرشت است و از نقل قمّى ره و کافى از امام صادق عليه السّلام استفاده ميشود که بنده چون قدرت بر معصيت داشته باشد و خدا را حاضر و ناظر بداند و ترک کند آنرا از ترس خدا مشمول اين آيه است و اخيرا خطاب بحبيب خود فرموده ميفرمايد ميپرسند از تو مشرکين که روز قيامت چه وقت برپا ميشود و ثبات و قرار ميگيرد چنانچه توصيف مينمائى تو از آن و ميفرمايد تو چه ميدانى وقت آنرا وظيفه تو نيست که وقت آنرا بدانى و ذکر کنى براى آنان علم آن بخدا منتهى ميشود و اقامه آن بامر الهى است و کسى جز خدا از آن آگاه نيست فقط وظيفه تو ترساندن کسى است که ميترسد از آنروز اگر بترسانى تو او را و براى غير چنين کس فائده ندارد ولى اجمالا بايد بدانند که عمر دنيا هر قدر طولانى شود چون روز قيامت بيايد و آنرا معاينه نمايند مانند آنستکه درنگ نکردند در دنيا مگر بقدر آخر يکروز يا اوّل آن چون چيزى که ميگذرد هر قدر زياد باشد بنظر کم مى‌آيد و گذشته گذشته است در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه قرائت نمايد سوره و النّازعات را نميرد و مبعوث نگردد و داخل بهشت نشود مگر آنکه سيراب باشد در هر سه حال و الحمد للّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين. جلد 5 صفحه 343