تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْکِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ (44)
ترجمه
آيا امر ميکنيد مردم را بخوبى و فراموش ميکنيد خودتان را با آن که شما ميخوانيد کتاب را آيا تعقل نمى‌کنيد..
تفسير
در شأن علماء يهود و رؤساء منافق آنها نازل شده است که اموال فقرا را جمع و ضبط مينمايند و طعمه براى اغنيا تهيه ميکنند و امر بخيرات مينمايند با آنکه خودشان تار کند و نهى از شرور ميکنند در صورتى که خودشان مرتکبند با آنکه تورية را ميخوانند که در آن امر بخيرات و نهى از منکرات شده است و تعقل نميکنند که در امر بچيزيکه خودشان عمل بآن نميکنند و در نهى از چيزيکه خودشان مرتکب ميشوند عقاب است براى آنان و بنظر حقير تعقل نميکنند قبح اين عمل را که انسان واعظ غير متعظ باشد و قمى فرموده که نازل شده است در شأن خطبا و سخن‌وران چنانچه امير المؤمنين (ع) فرموده که بر هر منبرى از ايشان خطيب سخن ورى است که با صوت رسا دروغ بر خدا و رسول و قرآن ميبندد فيض ره فرموده اين آيه شامل است هر کس را که توصيف امر خيرى را بنمايد و خود عمل نکند و در مصباح الشريعه نقل فرموده از حضرت صادق (ع) که کسيکه فارغ نشده باشد از اصلاح باطن خود و خلاص نگشته باشد از آفات نفس و شهوات خويش و فرار نداده باشد شيطان را و داخل نشده باشد در کنف امان و حفظ خداوند صلاحيت ندارد از براى امر به معروف و نهى از منکر زيرا وقتى که موصوف باين صفات نباشد هرچه را اظهار ميکند حجت بر او ميشود و مردم هم بگفته او منتفع نميشوند خداوند فرموده آيا امر ميکنيد مردم را بخوبى و فراموش ميکنيد خودتان را و باو ميفرمايد اى خائن آيا مطالبه ميکنى از خلق من چيزيرا که بسبب آن با نفس خود خيانت کردى و عنانش را از دست دادى بنظر حقير اين آيه و روايات راجع بکسانى است که شغلشان امر به معروف و نهى از منکر است و بايد مبلغ احکام اسلام باشند و تکليف و شرائط آنها غير از عامه مردم است که بايد
جلد 1 صفحه 74
امر به معروف و نهى از منکر بنمايند خواه عامل و تارک باشند خواه نباشند چنانچه در سوره آل عمران در ذيل آيه و لتکن منکم امة يدعون الى الخير انشاء اللّه تعالى بيان خواهد شد چه خوب گفته است
دامن آلوده اگر خود همه حکمت گويد
از سخن گفتن زيباش کسان به نشوند
و آنکه پاکيزه دل است ار بنشيند خاموش
همه از سيرت صافيش نصيحت شنوند
کلام وقتى از قلب خارج شد داخل در قلب ميشود و چون از زبان بيرون آيد از گوش تجاوز نميکند خداوند بما توفيق عمل کرامت فرمايد.