تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَکَبِيرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخاشِعِينَ (45)
ترجمه
و کمک بجوئيد بشکيبائى و نماز و همانا آن هر آينه بزرگ است مگر بر صاحبان خشوع..
تفسير
يعنى کمک بجوئيد بصبر بر ترک معصيت و فعل طاعت و تحمل مصيبت براى وصول بروضه رضوان و نعيم جنان و در کافى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که مراد از صبر در اين آيه روزه است و در فقيه و عياشى نيز از آنحضرت نقل نموده بعلاوه نقل نمودند که فرمود وقتى وارد شود بر مرد حادثه شديدى بايد روزه بگيرد چون خداوند فرموده کمک بجوئيد بصبر و نماز و مراد از صبر روزه است و عياشى از امام کاظم (ع) نيز اين روايت را نقل نموده و نيز کمک بجوئيد بنمازهاى پنجگانه و صلوات بر محمد و آل او عليهم السلام فيض ره فرموده و هر نماز واجب و مستحبى زيرا در مجمع و عياشى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که فرمود چه چيز باز ميدارد شما را از آنکه چون هم و غمى از امور دنيا بشما روى نمايد وضو بگيريد و داخل در نماز خانه خودتان بشويد و دو رکعت نماز بخوانيد و بخواهيد از خداوند که رفع هم و غم شما را بنمايد آيا نشنيديد فرمان الهى را در استعانت بصبر و نماز و در کافى از آنحضرت نقل نموده که امير المؤمنين (ع) وقتى از امرى خائف ميشد توسل بنماز مينمود و اين آيه را تلاوت مى‌فرمود و همانا نماز هر آينه عظيم و گران است مگر بر صاحبان خشوع و خشيت و خوف الهى چون زحمتش از ساير عبادات بيشتر است براى آنکه در شبانه روزى پنج مرتبه امتثال بايد نمود و باين جهت از بين عبادات تخصيص بذکر يافته بعلاوه عمود دين و شرط قبول ساير اعمال و معراج مؤمن و ناهى از فحشاء و منکر است و باين نکته در.
تفسير امام اختصاص بنمازهاى پنجگانه داده شد چون نمازهاى ديگر اعم از واجب
جلد 1 صفحه 75
و مستحب سنگين و شاق نيست و مراد از کبيره سنگين و شاق است چنانچه خود فيض ره تفسير فرموده بنابر اين مرجع ضمير در کلمه انّها صلاة است چنانچه قمى فرموده و در تفسير امام (ع) بيان شده است و بعضى مرجع را استعانت بصبر و صلاة گرفته‌اند و اينکه بر خاشعان آسان است براى آنستکه آنان از ثمرات اطاعت آگاهند و خود را در حضور محبوب حقيقى مى‌بينند و مشغول بصحبت با او ميدانند و از اين لذت ميبرند و سرگرم براز و نيازند لذا احساس زحمت عبادت را نميکنند چنانچه پيغمبر اکرم در موقع اذان ببلال ميفرمود آسايش ما را فراهم نما مقصودش آن بود که او اذان بگويد و حضرت نماز بجاى آورد و ميفرمود من از دنياى شما سه چيز را دوست دارم بوى خوش و زنان و نور چشمم که در نماز است از اينجا معلوم ميشود که حضرت بواسطه انس بنماز همانطور که بطبع دنيوى از بوى خوش و زن لذت ميبرده از نماز هم لذتى فوق آن برايش حاصل مى‌شده بلکه ميتوان گفت اگر کسى برياضت نفس خود را معتاد بعبادت نمايد مى‌فهمد که لذت مناجات با قاضى الحاجات فوق تمام لذائذ دنيوى است خداوند اين مقام را روزى فرمايد و حلاوت عبادت و مناجات خود را به ما بچشاند.