اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَمّا مَن خاف‌َ مَقام‌َ رَبِّه‌ِ وَ نَهَي النَّفس‌َ عَن‌ِ الهَوي (40) فَإِن‌َّ الجَنَّةَ هِي‌َ المَأوي (41)
و اما کسي که بترسد مقام پروردگار خود را و جلوگيري کند نفس خود را از هواهاي نفساني پس بدرستي که بهشت همان بهشت جايگاه او است.
أَمّا مَن خاف‌َ مَقام‌َ رَبِّه‌ِ يعني در محلي که قيام ميکند در پيشگاه خداي متعال براي حساب روز قيامت و صحراي محشر باشد خوف داشته باشد.
توضيح: مسأله خوف و رجاء مجرد صفت نفساني نيست بلکه خوف و رجائي که آثارش در خارج ظاهر شود، خوفي که جلوگيري از معاصي و کفر و ضلالت باشد و رجائي که وادار بعبادت و ايمان و هدايت کند. مثل رجائي که آثار عملي نداشته باشد و خوفي که جلوگيري نکند مثل درختي است که بار و ميوه ندهد.
وَ نَهَي النَّفس‌َ عَن‌ِ الهَوي نفس حيواني تمايلات باين لذائذ جسماني دارد و بزرگترين دشمن انسان است که امارة بالسوء است زيرا انسان سه دشمن دارد دنيا، نفس، شيطان، دنيا جلواتي دارد که خود را مثل زنهاي بي عفت و عصمت زينت کرده خود را بجوانان نشان ميدهد در اثر برتري تفوق مال منال عزت شوکت جلال کبر ساز آواز و ساير لذائذ نفس مايل ميشود و عاشق ميگردد و عزم و جزم پيدا ميکند شيطان راه نشان ميدهد اگر دنيا در نظرش پست باشد نفس تمايل پيدا نکند شيطان راهنمايي نميکند، و هيچ چيز جلو نفس را نميگيرد مگر خوف و خوف پيدا نميشود مگر بايمان، مقايسه کنيد امر دين را بامور مملکتي و دستور دولتي اموري که دولت منع نکرده مثل ساز آواز مجالس تفريحي بي حجابي چه اندازه رواج پيدا کرده، و اما اموري که منع کرده و پاسبان قرار داده و مفتش مقرر کرده از ترس دولت که گرفتار جرم و حبس و شکنجه و قتل ميشوند از ترس مرتکب نميشوند مگر در صورتي که کشف نشود، امر دين همين نحو است اموري که دين ترخيص کرده و مباح فرموده در امر معاش و کسب و تجارت و ازدواج و تزين و امثال اينها مردم آزاد هستند: قُل
جلد 17 - صفحه 385
مَن حَرَّم‌َ زِينَةَ اللّه‌ِ الَّتِي أَخرَج‌َ لِعِبادِه‌ِ وَ الطَّيِّبات‌ِ مِن‌َ الرِّزق‌ِ ... الايه اعراف آيه 32. و اما اموري که منع فرموده و در مخالفتش جرم و حبس و شکنجه و عذاب مقرر داشته چنانچه ميفرمايد: قُل إِنَّما حَرَّم‌َ رَبِّي‌َ الفَواحِش‌َ ما ظَهَرَ مِنها وَ ما بَطَن‌َ وَ الإِثم‌َ وَ البَغي‌َ بِغَيرِ الحَق‌ِّ وَ أَن تُشرِکُوا بِاللّه‌ِ ما لَم يُنَزِّل بِه‌ِ سُلطاناً وَ أَن تَقُولُوا عَلَي اللّه‌ِ ما لا تَعلَمُون‌َ اعراف آيه 33- انسان ممنوع از اينها نميشود مگر پس از خوف و خوف پيدا نميکند مگر بايمان و اعتقاد به اينکه علاوه بر اينکه خدا خداوند عالم است که: أَحاطَ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عِلماً بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيرٌ وَ اللّه‌ُ بِما تَعمَلُون‌َ عَلِيم‌ٌ إِنِّي أَعلَم‌ُ غَيب‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ أَعلَم‌ُ ما تُبدُون‌َ وَ ما کُنتُم تَکتُمُون‌َ و غير اينها از آيات مع ذلک مفتش قرار داده کتبه اعمال. نفس اعضاء بدن، انبياء ائمه ملائکه حفظه که شهود يوم القيامة هستند و راپرت ميدهند. انسان تا ايمان و يقين پيدا نکند خوف پيدا نميکند و تا خوف پيدا نکند جلوگير ندارد ميکند آنچه بتواند.
فَإِن‌َّ الجَنَّةَ هِي‌َ المَأوي کساني که خوف مقام ربوبي پيدا کردند و جلو نفس خود را گرفتند که از حضرت رسالت است که جهاد اکبرش شمرده جهاد با نفس را:
فَإِن‌َّ الجَنَّةَ هِي‌َ المَأوي اللهم اجعلنا من هؤلاء.