اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ
عَم‌َّ يَتَساءَلُون‌َ «1» عَن‌ِ النَّبَإِ العَظِيم‌ِ «2»
از چه از يکديگر پرسش ميکنند از خبر بزرگ عظيمي.
عَم‌َّ عن ما بود نون در ميم ادغام شده عما شده همزه ساقط شده عم شده.
يَتَساءَلُون‌َ تسائل با سؤال تفاوت دارد سؤال پرسش است که سائل ميگويد و مجيب جواب دهنده است ولي تسائل گفتگو است ميانه جماعتي که از يکديگر پرسش ميکنند.
عَن‌ِ النَّبَإِ العَظِيم‌ِ جواب عم است که آن چيزي که پرسش و سؤال با يکديگر دارند خبر عظيم است مفسرين بعضي گفتند: از قيامت و بعث و عالم آخرت است بقرينه:
إِن‌َّ يَوم‌َ الفَصل‌ِ کان‌َ مِيقاتاً در چندين آيه بعد، و بعضي گفتند: از قرآن که خبر از توحيد و تصديق نبي و احکام و بعث و نشور ميدهد، بعضي گفتند: از اثبات صانع و صفات او و ملائکه و بهشت و جهنم و انبياء و اوصياء آنها. لکن در بسياري از اخبار از پيغمبر (ص)
جلد 17 - صفحه 349
و از امير المؤمنين و از حضرت باقر (ع) و از حضرت صادق (ع) و از حضرت رضا (ع) دارد که: بناء عظيم ولايت و خلافت و وصايت امير المؤمنين است که نقل اينکه اخبار موجب تطويل ميشود و ما فقط بچند حديث اشاره ميکنيم و اکتفاء ميکنيم.
يکي از حضرت رسول که فرمود:
(الامر من بعدي لمن هو مني بمنزلة هارون من موسي فانزل اللّه عم يتساءلون عن النبأ العظيم منهم المصدق بولايته و خلافته و منهم المکذب بها)
ديگر از امير المؤمنين (ع) حديث مفصلي که هم علقمة روايت کرده و هم اصبغ بن نباته که حضرت فرمود:
(انا و اللّه النبأ العظيم الذي هم فيه مختلفون)
و در يکي از آن دو ميفرمايد:
(الذي فيه اختلفتم).
و ديگر از إبن بابويه مسندا از حضرت رضا (ع) از آباء طيبين خود از حضرت رسول (ص)
(قال رسول اللّه (ص) لعلي (ع): يا علي انت حجة اللّه، و انت باب اللّه، و انت الطريق الي اللّه، و انت النبأ العظيم، و انت الصراط المستقيم، و انت المثل الاعلي يا علي انت امام المسلمين و امير المؤمنين و خير الوصيين و سيد الصديقين، يا علي انت الفاروق الاعظم و انت الصديق الاکبر، يا علي انت خليفتي و انت قاضي ديني و انت منجز عداتي يا علي انت المظلوم بعدي، يا علي انت مفارق، يا علي انت مهجور اشهد اللّه و من حضر من امتي ان حزبک حزبي و حزبي حزب اللّه و ان حزب اعدائک حزب الشيطان).
اقول: الف و لام النبأ الف و لام عهد است و نبأ مفرد است قضيه شخصيه است عموم ندارد، و مسأله ولايت روح اسلام است، و اسلام بدون ولايت فقط يک مجسمه بي روح و يک جسد مرده است، و قبلا ما مثل زديم اسلام را به يک درخت عظيم که ريشه آن اصول عقائد است و قامت او اخلاق حميده و شاخ و برگ او احکام اسلامي و فروع ديني است لکن اينکه درخت ميوه و ثمر ندارد تا پيوند ولايت باو نخورد و شاخ و برگها پيوند نخورده او را از او جدا نکنند تا اينکه پيوند رشد کند و ميوه دهد، و با اينکه بيان و اينکه همه اخبار جايي بر کلام مفسرين باقي نميماند و اللّه العالم.