تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا جُناحَ عَلَيْکُمْ فِيما عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ أَوْ أَکْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِکُمْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّکُمْ سَتَذْکُرُونَهُنَّ وَ لکِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلاَّ أَنْ تَقُولُوا قَوْلاً مَعْرُوفاً وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّکاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْکِتابُ أَجَلَهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِکُمْ فَاحْذَرُوهُ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ (235)
ترجمه
و نيست گناهى بر شما در آنچه بکنايه خبر داديد بآن از خواستگارى زنان يا پنهان داشتيد در نفوس خودتان دانسته است خدا که شما بزودى ياد خواهيد کرد آنها را ولى وعده مدهيد ايشانرا پنهانى مگر آنکه گوئيد گفتارى خوب و عزم مکنيد عقد ازدواج را تا برسد عده نوشته شده بمنتهاى مدتش و بدانيد آنکه خدا ميداند آنچه را در باطن‌هاى شما است پس بترسيد از او و بدانيد که خداوند آمرزنده بردبار است.
تفسير
مراد بزنان معتدات بعده بائن است زيرا تعريض مزوجات و معتدات به عده رجعيه چون در حکم مزوجات هستند اجماعا جائز نمى‌باشد و اينکه فيض ره به مطلق معتدات تفسير فرموده شايد به ملاحظه لفظ روايت باشد و تعريض کنايه عزم بر معصيت تجرى است و قبح عقلى دارد لذا نهى از آن شده است و محتمل است مراد فعل خارجى باشد يعنى ازدواج ننمائيد و چون اراده متعقب بعمل است از معلول بعلت تعبير شده است چنانچه متعارف است و بدانيد که خداوند عالم السر و الخفيات است و از ضمائر خلق مطلع است پس حذر نمائيد از عقاب الهى و بترسيد
جلد 1 صفحه 297
اصطلاحى علم بيان نيست زيرا که بسا ميشود آن ابلغ از تصريح باشد بلکه مراد اشاره است مانند آنکه مرد بگويد بزن شما زن خوبى هستيد و از هر جهت کامليد يا خوشا بحال کسيکه مانند شما زنى داشته باشد يا من طالب چنين زنى هستم و اوصاف او را ذکر نمايد و از اين قبيل بيانات که زن احتمال بدهد که او خيال مواصلت با او را دارد و اگر مايل باشد صبر نمايد تا عده‌اش تمام شود و مرد صريحا خواستگارى کند و وصلت نمايد و نبايد تصريح کند يعنى رسما خواستگارى نمايد در زمان عده و گناه ندارد اگر محبت آنزن را در دل جاى دهد ولى اظهار ننمايد صريحا خداوند ميداند که شما ياد ميکنيد از زنانى که دل شما در بند آنها است و ميترسيد که مبادا بعضى از خواستگارها بر شما سبقت نمايند لذا در اين قبيل اظهارات که اشارات باشد گناهى بر شما ثبت نمى‌فرمايد ولى در خلوت با آنها مواعده نکنيد مگر بهمان مقدار که بشما اجازه داده شده است از گفتار پسنديده و در کافى از امام صادق (ع) روايت نموده است که مراد آنستکه مرد بگويد بزن در زمان عده که بيا در فلان خانه براى آنکه در آنجا تعريض بخطبه نمايد و قول معروف تعريض بخطبه است و روايات ديگرى نيز در اين مقام وارد شده است که حاصلش آنست که مواعده بر دو قسم است حرام و حلال مواعده حرام آنستکه سرى و در خفيه باشد براى تصريح بخطبه يا تعريض بامر حرام يا گفتار منافى با عفت و مواعده حلال گفتار پسنديده و قول معروف است که تعريض بخطبه باشد و در هر حال استثناء متصل است نهايت آنکه مستثنى منه مطلق مواعده باشد نه مواعده سرى تأمل لازم است.
جلد 1 صفحه 298
از مخالفت اوامر و نواهى او و عزم بر آن و بدانيد که خداوند غفور است بر عزم مجرد عقوبت نميکند و حليم است که در عقوبت تعجيل نمينمايد و مجال توبه را باقى ميگذارد و شمه از بيانات راجع باين آيه در آيه سابقه گذشت و تکرار مناسب نيست.